Bivši ukrajinski diplomata u BiH i Hrvatskoj, Oleksandr Levchenko, za “Face.ba” piše o aktuelnoj situaciji u Ukrajini i svijetu.
U nastavku donosimo njegovu kolumnu.
Jedanaestog januara 2026. godine obilježeno je 1418 dana od početka potpune invazije Ruske Federacije na Ukrajinu. Ruska agresija punih razmjera po svom trajanju izjednačila se s ratom nacističke Njemačke protiv SSSR-a od 1941. do 1945. godine. Ruska propaganda često koristi slogan „Možemo to ponovo“, dok moskovski mediji nagovještavaju da bi ruske snage mogle ponovo doći do Berlina, kao što su to učinile sovjetske trupe 1945. godine. Međutim, Kremlj uporno iskrivljuje historijske činjenice.
Sovjetska vojska nije se sastojala isključivo od etničkih Rusa, već i od brojnih drugih naroda bivšeg SSSR-a. Na frontovima nije bilo manje Ukrajinaca nego Rusa. Postojala su tri ukrajinska fronta koja su, kao dio sovjetske vojske, ušla u Evropu. U njihovom sastavu Ukrajinci su činili oko šezdeset posto ljudstva. Prvi ukrajinski front prošao je kroz cijelu Poljsku i završio borbeni put u Berlinu. Drugi ukrajinski front borio se u Čehoslovačkoj i završio rat u Pragu. Treći ukrajinski front napredovao je kroz Rumuniju, Bugarsku, Jugoslaviju i Mađarsku do Austrije, djelujući preko Bukurešta, Sofije, Beograda i Budimpešte, a borbeni put završio je u Beču.
Tokom Drugog svjetskog rata poginulo je više od dvadeset miliona sovjetskih građana. Gotovo deset miliona bili su Ukrajinci, što je milion i po više nego poginulih Rusa i predstavlja najveći broj stradalih među evropskim narodima. Više žrtava imali su samo Kinezi – oko petnaest miliona – ali je Kina tada imala deset puta više stanovnika od Ukrajine. Ukrajinci su pretrpjeli i veće ukupne demografske gubitke: od približno 27 miliona demografskih gubitaka sovjetskog stanovništva, ukrajinski gubici iznosili su 14,3 miliona ljudi. Zbog ogromnog doprinosa pobjedi nad nacizmom, Ukrajina je dobila mjesto među 51 državom osnivačicom Ujedinjenih nacija.
Ruska prijetnja Evropi ponavljanjem historije danas se ogleda u ponavljanju nasilja, fašističkih praksi i gotovo svih najgorih pojava 20. stoljeća. Od februara 2022. godine Rusija nije ostvarila nijedan strateški cilj u ratu protiv Ukrajine. Zaključno s početkom 2026. godine, ukupni gubici Ruske vojske iznose oko 1,22 miliona poginulih i ranjenih, dok je broj poginulih premašio 400.000. U Drugom svjetskom ratu Staljin je nemilosrdno slao milione ljudi u smrt; danas to čini Vladimir Putin. Ruski fašizam, koji je u političko-naučnoj literaturi definiran kao „rusizam“, predstavlja prijetnju cijeloj Evropi.
Ipak, Evropa zajedno s Ukrajinom ima priliku da odbije rusku agresiju. Takozvana Koalicija voljnih saopćila je da su zemlje NATO-a spremne pružiti sigurnosne garancije Ukrajini u poslijeratnom periodu. U stvarnosti, međutim, Ukrajina već postaje ključni garant sigurnosti evropskih članica NATO-a. Nakon značajnog smanjenja američkog vojnog prisustva u Evropi, Oružane snage Ukrajine mogu pružiti efikasnu podršku evropskim državama, posebno onima koje bi mogle postati meta buduće ruske agresije. Zbog toga je u mirovnim inicijativama precizirana formulacija o ubrzanom pristupanju Ukrajine Evropskoj uniji.
Rusija bi mogla ponovo napasti ne samo Ukrajinu već i susjedne evropske zemlje, poput Estonije, Latvije ili Litvanije, koje su do 1991. godine bile dio Sovjetskog Saveza. Mogući su i napadi na Finsku i Poljsku, koje su do 1917. godine bile dio Ruskog Carstva. Kako Sjedinjene Američke Države sve više izbjegavaju davanje sigurnosnih garancija Evropi, evropske države mogu se osloniti prvenstveno na vlastite kapacitete i na Ukrajinu.
U noći 9. januara 2026. godine Ruska Federacija izvela je još jedan masovni raketni napad na Ukrajinu. Glavni udar bio je usmjeren na Kijev, dok su eksplozije zabilježene i u Lavovu te drugim regijama. Brojni gradovi ostali su bez grijanja, električne energije i vode, pri temperaturama od minus 10 do minus 17 stepeni Celzijusa. Riječ je o još jednom ratnom zločinu Kremlja protiv civilnog stanovništva. Zbog udara na infrastrukturu zaustavljen je rad 30 velikih kotlovnica, što je dovelo do toga da oko dva miliona stanovnika Kijeva ostane bez grijanja, struje i tople vode.
Lavovska regija bila je meta napada balističkim oružjem srednjeg dometa „Orešnik“. Glavni udar pogodio je Stryjski okrug, gdje se nalazi najveće podzemno skladište plina u Ukrajini i Evropi, objekat od strateškog značaja za cijeli kontinent. Karakter eksplozija i brzina projektila, koja je dostizala oko 13.000 kilometara na sat, ukazuju na upotrebu raketa tipa „Orešnik“, opremljenih s više odvojenih bojevih glava. Njihova upotreba predstavlja direktan čin zastrašivanja Evrope i demonstraciju sposobnosti pogađanja strateških ciljeva hipersoničnim oružjem u blizini granica NATO-a.
Ciljani napad na najveće evropsko podzemno skladište plina predstavlja udar na energetsku sigurnost cijelog kontinenta. Moskva namjerno gađa kritične infrastrukturne tačke tokom najhladnijeg perioda godine, pokušavajući pretvoriti zimu u oružje masovnog uništenja. Time Rusija jasno pokazuje da uništavanje civilne infrastrukture smatra legitimnim sredstvom za postizanje političkih ciljeva. Dok svijet govori o „mirovnim planovima“, Moskva demonstrira da joj je jedini plan nastavak rata i razaranja.
Napadi na energetsku infrastrukturu poklopili su se s pojačanom međunarodnom kontrolom logistike ruskog izvoza energenata. Sjedinjene Američke Države započele su masovna zadržavanja tankera tzv. flote u sjeni, što Moskva doživljava kao direktnu prijetnju finansiranju rata. Raketni teror koristi se kao oblik odmazde i pokušaj dokazivanja da Rusija može nanijeti energetske gubitke Evropi brže nego što sankcije mogu oslabiti rusku ekonomiju. Napadi u blizini granica NATO-a predstavljaju testiranje „crvenih linija“ Zapada i direktan izazov evropskim liderima.
Kao odgovor na eskalaciju ruske agresije, Sjedinjene Američke Države su, zajedno s ključnim međunarodnim partnerima, dogovorile paket podrške Ukrajini vrijedan sto milijardi dolara. Značajan dio sredstava bit će osiguran kroz dugoročne obrambene kredite, što će omogućiti nabavku savremenog naoružanja i municije.
Odluka se u zapadnim prijestonicama tumači kao snažan politički signal spremnosti na dugoročnu vojnu podršku Ukrajini. Novi mehanizam finansiranja omogućava planiranje odbrane unaprijed, ubrzava nabavku sistema protuzračne odbrane i jača kapacitete zemlje za suočavanje s prijetnjama. Partneri naglašavaju da je pomoć Ukrajini ulaganje u sigurnost Evrope i ključni instrument odvraćanja daljnje ruske agresije.