Bivši ukrajinski diplomata u BiH i Hrvatskoj Oleksandr Levchenko za Face.ba analizira ubrzano jačanje evropske sigurnosne i odbrambene saradnje kao odgovor na ruske vojne i hibridne prijetnje te nastojanje Evrope da izgradi dugoročno otporniji sigurnosni sistem.
U nastavku u cijelosti donosimo njegovu novu kolumnu.
Poljska i Ujedinjeno Kraljevstvo intenziviraju bilateralnu saradnju u oblasti sigurnosti i odbrane, posmatrajući Rusku Federaciju kao jednu od ključnih dugoročnih prijetnji evropskoj sigurnosti. Novi poljsko-britanski sporazum o odbrani usmjeren je na jačanje odvraćanja Rusije i proširenje saradnje u vojnoj, cyber, obavještajnoj i informativnoj sferi.
Premijer Poljske Donald Tusk naglasio je da Varšava teži što tješnjoj koordinaciji s Londonom u uslovima rastućih ruskih vojnih i hibridnih prijetnji. Prema njegovim riječima, Rusija predstavlja strateški i dugoročni izazov za Poljsku, Ujedinjeno Kraljevstvo, NATO i cijelu euroatlantsku zajednicu, te bilateralno partnerstvo treba biti usmjereno na jačanje kolektivne sigurnosti i povećanje otpornosti na vanjske prijetnje.
Novi sporazum predviđa produbljivanje saradnje između oružanih snaga dviju država, razvoj zajedničkih odbrambeno-industrijskih projekata, koordinaciju u oblasti cyber sigurnosti, razmjenu obavještajnih podataka, kao i jačanje kapaciteta za suprotstavljanje dezinformacijskim kampanjama i drugim oblicima hibridnog utjecaja. Poljska strana posebno naglašava da je zemlja, zbog svoje ključne uloge u osiguravanju međunarodne vojne i humanitarne pomoći Ukrajini, postala jedna od glavnih meta ruskog informacionog, obavještajnog i cyber pritiska.
Novi evropski odbrambeni blok dobija jasne konture
Potpisivanje poljsko-britanskog sporazuma dio je šireg procesa oblikovanja nove arhitekture evropske sigurnosti. Ranije je Ujedinjeno Kraljevstvo zaključilo slične sporazume s Francuskom i Njemačkom, dok je Poljska u maju 2025. godine potpisala odbrambeni sporazum s Parizom i priprema završetak pregovora o sličnom dokumentu s Berlinom. Kao rezultat toga formira se sistem produbljene saradnje među vodećim evropskim državama, koji pojedini stručnjaci posmatraju kao neformalni mehanizam jačanja evropske komponente NATO-a.
Intenziviranje odbrambene saradnje među evropskim prijestolnicama uzrokovano je ne samo kontinuiranom ruskom agresijom protiv Ukrajine, već i nastojanjem evropskih saveznika da povećaju vlastitu stratešku autonomiju u kontekstu rasprava o budućoj ulozi Sjedinjenih Američkih Država u osiguravanju sigurnosti kontinenta. Ovi procesi odražavaju rastuću svijest o potrebi povećanja izdvajanja za odbranu, razvoja vojnih sposobnosti i jačanja koordinacije među evropskim partnerima.
Evropa Rusiju više ne vidi kao privremeni problem
Važno je napomenuti da je Poljska još u Strategiji nacionalne sigurnosti iz 2020. godine definisala Rusiju kao glavni izvor vanjske prijetnje. Slično tome, Strateški pregled odbrane Ujedinjenog Kraljevstva, objavljen u junu 2025. godine, karakterizira Rusku Federaciju kao neposredan i dugoročan izazov sigurnosti Ujedinjenog Kraljevstva i njegovih saveznika.
Odredbe novog sporazuma ukazuju na to da vodeće evropske države sve više posmatraju suprotstavljanje Rusiji ne kao privremenu krizu, već kao dugoročnu stratešku realnost. Shodno tome, naglasak se stavlja na povećanje odbrambenog potencijala, jačanje sistema protivzračne i protivraketne odbrane, razvoj odbrambene industrije i podizanje spremnosti za moguće krizne scenarije.
Poseban pravac saradnje predstavlja razvoj zajedničkih odbrambeno-industrijskih programa, uključujući proizvodnju savremenih sistema naoružanja, provođenje velikih vojnih vježbi i integraciju elemenata sistema protivzračne odbrane. Značajna pažnja posvećuje se i zaštiti kritične infrastrukture, digitalnih mreža i informacionog prostora.
Od cyber napada do dezinformacija: hibridni rat postaje ključni izazov
Pristup Varšave i Londona odražava šire razumijevanje da savremene prijetnje imaju složen karakter i kombinuju vojne, cyber, informacione, ekonomske i političke instrumente utjecaja. Rusija aktivno koristi cyber napade, dezinformacijske kampanje, energetski pritisak, obavještajne aktivnosti i podršku destruktivnim političkim snagama kao sastavne elemente svoje strategije utjecaja na evropske države.
Jačanje odbrambene saradnje među evropskim saveznicima također pokazuje da se očekivanja Kremlja o postepenom slabljenju zapadne podrške Ukrajini nisu ostvarila. Naprotiv, ruska agresija postala je katalizator ubrzanog naoružavanja evropskih država, povećanja odbrambenih budžeta i produbljivanja vojno-političke koordinacije. Dugoročno gledano, to može doprinijeti formiranju samostalnijeg, tehnološki razvijenijeg i otpornijeg sistema evropske sigurnosti.
Crno more postaje novo strateško bojište Evrope
Paralelno s procesima jačanja odbrambene saradnje u Sjevernoj i Centralnoj Evropi, Rumunija i Bugarska intenziviraju napore na izgradnji sigurnosne infrastrukture u crnomorskoj regiji. Posebna pažnja posvećena je suzbijanju aktivnosti ruskog „sjenovitog“ ili „shadow“ flotnog sistema, koji se koristi za zaobilaženje međunarodnih sankcija i osiguravanje ruskih izvoznih operacija.
Ministrica vanjskih poslova Rumunije Oana-Silvia Țoiu izvijestila je o napretku u realizaciji zajedničkog koncepta sigurnosnog huba Evropske unije u Crnom moru, koji Rumunija razvija zajedno s Bugarskom. Istovremeno se nastavlja koordinacija aktivnosti Rumunije, Bugarske, Turske i Ukrajine u oblasti pomorskog razminiranja, što predstavlja važan element sigurnosti plovidbe i funkcionisanja međunarodnih trgovačkih ruta.
Crno more ostaje jedno od ključnih područja ruske hibridne aktivnosti, gdje Moskva kombinuje vojni pritisak, ekonomski utjecaj, mehanizme zaobilaženja sankcija i informacione operacije. Putem crnomorskih ruta transportuje se ruska nafta i drugi resursi koristeći sheme usmjerene na minimiziranje efekata međunarodnih ograničenja.
Za Ukrajinu Crno more ima presudan značaj kao glavni pravac izvoza poljoprivrednih proizvoda i obavljanja vanjskotrgovinskih aktivnosti. Za Evropsku uniju regija je važna s aspekta energetske sigurnosti, stabilnosti logističkih lanaca i zaštite kritične infrastrukture.
EU gradi sistem za kontrolu ruskog utjecaja na moru
Nova strategija Evropske unije za crnomorsku regiju predviđa uspostavljanje mehanizama stalnog praćenja sigurnosne situacije, zaštitu pomorske infrastrukture, jačanje koordinacije u oblasti razminiranja i suzbijanja aktivnosti nezakonitih transportnih mreža. Cilj ovih mjera jeste povećanje otpornosti regije na vojne i hibridne prijetnje te ograničavanje mogućnosti Rusije da koristi morski prostor za zaobilaženje sankcija.
Formiranje crnomorskog sigurnosnog huba ukazuje na postepeni prelazak Evropske unije sa reagovanja na pojedinačne incidente na izgradnju sveobuhvatnog sistema sigurnosti na jugoistočnom krilu Evrope. U strateškom smislu, ova inicijativa doprinijet će jačanju pozicije EU u crnomorskoj regiji, povećanju kontrole nad pomorskim transportom i unapređenju efikasnosti sankcione politike prema Rusiji.
Kontinent ulazi u eru dugoročnog odvraćanja
Sveukupno, istovremeno jačanje odbrambene saradnje između Poljske, Ujedinjenog Kraljevstva, Francuske i Njemačke, kao i razvoj novih sigurnosnih mehanizama u Crnom moru, ukazuju na duboku transformaciju evropskog sigurnosnog sistema. Evropske države sve aktivnije prelaze na dugoročno planiranje i razvoj zajedničkih sposobnosti s ciljem odvraćanja vojnih i hibridnih prijetnji koje dolaze iz Ruske Federacije.