Menstrualno siromaštvo u Bosni i Hercegovini mora postati pitanje konkretnih javnih politika, budžeta i institucionalne odgovornosti. Procjenjuje se da u BiH živi više od 200.000 djevojaka uzrasta od 13 do 25 godina koje nemaju adekvatan pristup menstrualnim proizvodima i relevantnim informacijama o menstrualnom zdravlju.
Upravo zato su Udruženje JaBiHEU Sarajevo, Fondacija „Udružene žene“ Banja Luka, i Udruženje „Dignitet“ Mostar, u okviru kampanje „Od klupe do zakona – za dostupno menstrualno zdravlje“, uputili konkretne inicijative nadležnim institucijama u Federaciji BiH i Republici Srpskoj.
Konkretne mjere za Federaciju BiH
Inicijativa je upućena Federalnom ministarstvu zdravstva, Federalnom ministarstvu obrazovanja i nauke, Federalnom ministarstvu finansija i Vladi Federacije BiH. Organizacije traže da se menstrualno zdravlje i prevencija menstrualnog siromaštva uključe u provedbu Strategije razvoja Federacije BiH 2021–2027. godine, uz razmatranje uspostavljanja mehanizma za osiguravanje besplatnih menstrualnih higijenskih proizvoda učenicama srednjih škola. Prema podacima Federalnog zavoda za statistiku, srednje škole u Federaciji BiH na početku školske 2025/2026. godine pohađale su 35.643 učenice. Predloženo je da Vlada FBiH zaduži nadležne institucije da pripreme konkretnu mjeru i fiskalnu procjenu potrebnih sredstava, uz uvažavanje nadležnosti kantona u oblasti srednjeg obrazovanja.
Posebno je naglašeno da dostupnost proizvoda treba biti jednostavna, povjerljiva i dostojanstvena, bez stigmatizacije korisnica, te da se razmotri njihova dostupnost tokom svih 12 mjeseci godine, uključujući školske raspuste.
U Republici Srpskoj: strategija i budžetska podrška
Na nivou Republike Srpske inicijative su upućene Ministarstvu zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske i Ministarstvu finansija Republike Srpske. Predloženo je da se menstrualno zdravlje i prevencija menstrualnog siromaštva integrišu u Strategiju za unapređenje seksualnog i reproduktivnog zdravlja u Republici Srpskoj 2019–2029. godine i pripadajuće akcione planove. Inicijativa obuhvata mjere za dostupnije informacije, edukaciju i zdravstvenu podršku, smanjenje stigme i predrasuda, kao i razvoj mehanizama za dostupnost menstrualnih proizvoda, posebno za djevojčice i žene iz socijalno osjetljivih kategorija. Predloženo je i uvođenje pilot-programa dostupnosti menstrualnih proizvoda u obrazovnim ustanovama, uz razmatranje posebne budžetske linije za njihovo osiguravanje u srednjim školama. Prema podacima zavoda za statistiku Republike Srpske navedenim u inicijativi, procjenjuje se da srednje škole pohađa oko 17.500 učenica.
Od podizanja svijesti do konkretnih politika
„Menstrualno zdravlje mora postati dio javnih politika, budžeta i obrazovnog sistema. Ovo nije individualni problem, ovo je pitanje društvene odgovornosti“, poručuju organizacije koje provode kampanju. Menstrualno siromaštvo povezano je sa zdravljem, obrazovanjem, dostojanstvom, socijalnom uključenošću i ravnopravnim učešćem djevojčica i žena u društvu. Nedostatak menstrualnih proizvoda može uticati i na prisustvo djevojčica u školi, njihovo učešće u vannastavnim aktivnostima i osjećaj sigurnosti i dostojanstva. Cilj kampanje je zato da razgovor o menstruaciji izađe iz sfere individualnog iskustva i postane dio institucionalnog odgovora.
Naredna faza kampanje donosi pet uličnih akcija u Sarajevu, Jablanici, Banjoj Luci, Nevesinju i Laktašima. Građanke i građani će imati priliku da se upoznaju sa projektom i inicijativama upućenim institucijama, ali i da razgovaraju sa doktorima i doktoricama o menstrualnom zdravlju, menstrualnom siromaštvu i pitanjima koja su često praćena šutnjom i stigmom. Prva ulična akcija bit će održana u Sarajevu 6. oktobra, a druga u Jablanici 8. oktobra.
O terminima i lokacijama narednih akcija javnost će biti blagovremeno obaviještena. Kampanja tako povezuje ono što se dešava u učionicama, na ulici i u zdravstvenom sistemu sa onim što se treba dešavati u institucijama – jer dostupno menstrualno zdravlje zahtijeva konkretna rješenja, odgovorne institucije i sredstva za njihovu provedbu.