Evropski lideri na samitu zakazanom za četvrtak namjeravaju zatražiti strožije sankcije Rusiji, čime ulaze u direktno neslaganje s američkim predsjednikom Donaldom Trampom (Donald Trump).
Do toga dolazi svega nekoliko dana nakon što je Tramp s ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom dogovorio ublažavanje ograničenja na izvoz ruskog dizela.
Uvođenje dodatnih sankcija
Prema nacrtu zajedničke izjave, lideri Evropskog vijeća planiraju pozvati na uvođenje dodatnih sankcija i mjera usmjerenih na prihode Rusije od nafte. Time vlade država članica Evropske unije odbacuju Trampovu tvrdnju da je osigurao „energetsko primirje“ između Rusije i Ukrajine, piše Politico.
Ovo neslaganje ukazuje na sve veći jaz u pristupu kojim se Moskva želi prisiliti na pregovore. Dok Tramp nastoji sniziti cijene goriva u Sjedinjenim Američkim Državama omogućavanjem većeg dotoka ruskog dizela na svjetsko tržište, evropski lideri smatraju da je ograničavanje energetskih prihoda Kremlja i dalje ključno za prisiljavanje Putina da prekine rat.
– Rusiju ne zanimaju deeskalacija, prekid vatre ni mir – izjavio je poljski premijer Donald Tusk u ponedjeljak na sigurnosnoj konferenciji u Varšavi.
– Zato idem u Brisel kako bih zatražio od partnera da ozbiljno razmotre jačanje sankcija protiv Rusije.“
I njemački kancelar Fridrih Merc (Friedrich Merz) pozvao je na uvođenje novih ograničenja. Istakao je da Moskva nastavlja napade na ukrajinsku energetsku infrastrukturu uprkos Trampovoj najavi primirja.
– Rusija će iskreno pregovarati samo pod pritiskom. Nakon bezobzirnih napada Moskve na civilno snabdijevanje energijom u Ukrajini, moramo još više pooštriti sankcije – rekao je Merc.
Priprema se najveći paket sankcija
Pritisak na Moskvu dodatno raste nakon što su ministri vanjskih poslova Evropske unije u ponedjeljak odobrili dosad najveće proširenje liste sankcionisanih, na koju je dodano više od 1.600 pojedinaca i kompanija.
Evropska komisija priprema i 23. paket sektorskih sankcija. Visoki ukrajinski zvaničnik, koji je zbog osjetljivosti pregovora govorio pod uslovom anonimnosti, rekao je da Kijev očekuje da će prijedlog do kraja godine biti dostavljen vladama članica Evropske unije.
Sličan stav zauzimaju i druge evropske zemlje. Velika Britanija i Norveška također su najavile dodatni pritisak na Moskvu.
– Važno je sankcionisati Rusiju kako ne bi mogla finansirati rat – izjavio je norveški ministar odbrane Tore O. Sandvik, pozivajući na zatvaranje propusta u postojećim ograničenjima.
Mnogi evropski diplomati nezvanično procjenjuju da je Trampov iznenadni zaokret prema ublažavanju mjera prvenstveno motivisan unutrašnjopolitičkim razlozima, uoči američkih izbora za Kongres koji se održavaju narednog mjeseca. Jedan visoki zvaničnik potvrdio je da takav stav prevladava među predstavnicima Evropske unije.
Američki predsjednik suočen je s pritiskom zbog rasta cijena goriva, koje su naglo porasle od početka rata između Sjedinjenih Američkih Država i Izraela protiv Irana. Tramp je tokom predizborne kampanje obećavao da će cijena benzina pasti ispod dva dolara po galonu, dok su se birači sada suočili s dvostruko višim iznosima. Zbog toga bi republikanci mogli izgubiti kontrolu nad Kongresom.
Dogovor Trampa i Putina predviđa da se tokom narednih mjeseci na svjetsko tržište plasira dodatnih 4,8 miliona tona ruskog dizela, što bi trebalo ublažiti pritisak na zalihe i cijene.
Ipak, evropski i ukrajinski zvaničnici sumnjaju da će ta količina donijeti značajnije promjene. Ističu da obećani volumen pokriva tek desetak dana američke potražnje te upozoravaju da bi sporazum mogao ugroziti napore da se Moskvi uskrate sredstva za finansiranje invazije.
– Činjenica je da će to dodatno gorivo imati minimalan uticaj na cijene u SAD-u – rekao je visoki zvaničnik Evropske unije.
– Ovdje se radi o izborima. Rekao je da će sniziti cijene, a onda je odlučio ući u rat s Iranom – dodao je drugi zvaničnik Evropske unije.
Zvaničnici također sumnjaju u to da li Putin uopće namjerava poštovati navodno energetsko primirje. Rusija je nastavila napade na ukrajinsku energetsku mrežu i nakon objave dogovora, dok Kijev tvrdi da ga niko nije konsultovao o ovom sporazumu.
Većina evropskih zvaničnika zasad izbjegava javno kritikovati Trampa, uprkos izraženim sumnjama. Jedan diplomata smatra da bi Evropska unija i Ukrajina trebale nastaviti dosadašnjim pravcem tokom narednih sedmica, kada bi dugoročne namjere američke administracije prema Kijevu mogle postati jasnije. Dodao je da bi Tramp mogao ponovo promijeniti stav ukoliko Putin ne isporuči obećani dizel.
Pritisak na Moskvu
Ovaj spor ponovo je aktuelizirao evropske zahtjeve da Vašington (Washington) dosljednije provodi vlastite sankcije protiv Moskve.
Tusk je pozvao Evropu i Sjedinjene Američke Države na zajedničko djelovanje kako bi Rusiji pokazale da su spremne uvesti još strožije mjere. Šefica evropske diplomatije Kaja Kalas (Kaja Kallas) također je pozvala Washington da svoj pristup uskladi s Briselom.
Kalas je podsjetila na opsežan zakon o sankcijama Rusiji koji je zagovarao pokojni republikanski senator Lindzi Grejem (Lindsey Graham). Tramp je taj zakon potpisao prošlog mjeseca, ali ga još nije u potpunosti proveo.
Zakon Vašingtonu daje dodatne mogućnosti za suzbijanje ruske trgovine energentima i kažnjavanje onih koji pomažu u finansiranju rata. Evropski zvaničnici žele da američka administracija iskoristi te mehanizme, umjesto da ublažava ograničenja na ruski izvoz.
Oštrije mjere zagovaraju i pojedini republikanci.
– Mislim da moramo početi provoditi zakon o sankcijama Rusiji – izjavio je republikanski zastupnik Den Krenšo (Dan Crenshaw) na konferenciji u Varšavi.
Sve veća zabrinutost
Neslaganje otvara i šira pitanja o evropskoj zavisnosti od Washingtona, posebno nakon izvještaja da su američki zvaničnici prijetili ograničavanjem pristupa američkom oružju ukoliko Kijev ne prestane napadati ruske rafinerije nafte.
Zvaničnik NATO-a izjavio je da zasad nema naznaka da Washington provodi takve prijetnje, jer bi obustava prodaje naštetila i američkim proizvođačima oružja.
– PURL je dobar posao za Amerikance – rekao je taj zvaničnik, objašnjavajući da je riječ o inicijativi NATO-a putem koje evropski saveznici finansiraju kupovinu američkog oružja za Ukrajinu.
Evropski komesar za odbranu Andrijus Kubilijus (Andrius Kubilius) nije direktno komentarisao ove izvještaje, ali je naglasio da Evropa mora hitno preuzeti glavnu odgovornost za vlastitu odbranu, dok Washington smanjuje svoje vojno prisustvo na evropskom kontinentu.
Ključni trenutak očekuje se u četvrtak, kada će lideri Evropske unije pokušati zadržati pritisak na Moskvu, dok njihov najmoćniji saveznik zauzima suprotan pravac.