Vučićevo priznanje izbornog poraza ne mora značiti da je izgubio kontrolu nad sistemom, nego bi moglo biti strateški potez kojim čuva stranačku infrastrukturu i ostavlja prostor za povratak, piše u analizi za Guardian Aleksandar Matković.
Matković je postdoktorski istraživač na Institutu za nauku i tehnologiju životne sredine u Barceloni i stipendista Transnacionalnog instituta u Amsterdamu, a bavi se političkom ekonomijom i historijom Jugoslavije. Kako navodi Danas, koji je analizu prenio, i sam je bio kandidat Studentske liste.
U tekstu za britanski list, koji je objavljen danas, upozorava da poraz na izborima za Vučića ne mora nužno značiti i gubitak kontrole nad sistemom. Priznanjem poraza, smatra autor, Srpska napredna stranka mogla bi sačuvati svoju infrastrukturu i ostaviti otvorena vrata za povratak na vlast.
Znanje prije organizacije
Pobjedu Studentske liste Matković opisuje kao “revoluciju bez vođe”. Pokret je, piše, nastao iz kolektivnog učenja, a ne iz organizacije: kroz predavanja na blokiranim fakultetima Univerziteta u Beogradu tokom 2024. i 2025. godine i rasprave koje su ponekad trajale i po šest sati.
Prema njegovoj ocjeni, ovi izbori označili su kraj monopola političkih stranaka u Srbiji. Studentska lista bila je popularnija i od vlasti i od gotovo svih opozicionih stranaka, od kojih većina nije prešla izborni cenzus.
Autor navodi da je na listi bilo 250 kandidata, od kojih 134 imaju doktorat, a 44 posto su žene. Okuplja ideološki suprotstavljene grupe, od desnice do ljevice i liberala, a većina izabranih nikada nije obavljala nijednu političku funkciju. Matković ipak upozorava da situaciju ne treba idealizovati.
Najteži test tek slijedi
Najveći izazov za novu vlast, prema analizi, jeste pitanje može li Studentska lista istu energiju unijeti u Narodnu skupštinu, a da pritom ne naruši način organizovanja koji ju je učinio snažnom. Lista mora predložiti kandidata za premijera, a potom i kandidata na predsjedničkim izborima.
Matković se pita u kojoj mjeri samoorganizovanje i decentralizovano odlučivanje mogu postati osnova za upravljanje državom.
U tekstu se osvrće i na ovisnost Srbije o stranim investicijama i slučaj kompanije Rio Tinto, koja je planirala eksploataciju litija. Tvrdi da je nakon kritičkog naučnog rada o litiju i sam dobijao prijetnje smrću, kao i neke njegove kolege.
Događaje u Srbiji autor smješta u širi evropski kontekst, uz proteste u Francuskoj, Italiji, Belgiji, Španiji i Albaniji, koji su izbili zbog kriza stanovanja, obrazovanja i životne sredine. Podsjeća i na riječi osnivača WikiLeaksa Juliana Assangea, koji je prije više od deset godina u Beogradu rekao da je Srbija zemlja u kojoj se budućnost događa prva.