Vozači širom Evrope suočavaju se s naglim rastom cijena dizela, a nova analiza pokazuje da danas za punjenje rezervoara od 50 litara plaćaju oko trideset eura više nego početkom godine.
Prema pisanju Financial Timesa, koji se poziva na analizu organizacije Transport & Environment (T&E) i podatke Evropske komisije, cijena dizela u Evropi porasla je za oko četrdeset posto u odnosu na početak godine.
Na nivou cijelog kontinenta to predstavlja procijenjenih 203 miliona eura dodatnih troškova za dizel svakog dana od početka sukoba. U T&E napominju da procjena ne uključuje privremena smanjenja poreza na gorivo koja su uvele pojedine države, a koja će se morati nadoknaditi kroz druge poreze ili veće zaduživanje.
Zašto cijene dizela rastu?
Cijene dizela rastu zbog poremećaja u snabdijevanju povezanih s Hormuškim moreuzom i smanjenim isporukama iz ruskih rafinerija.
Dizel čini više od 40 posto ukupne potrošnje nafte u evropskoj ekonomiji, što je približno dvostruko više nego u SAD-u. Zbog toga je Evropa posebno osjetljiva na poremećaje na tržištu nafte.
Juliette Egal, glavna analitičarka podataka u T&E, upozorila je da velika ovisnost Evrope o motorima s unutrašnjim sagorijevanjem cestovni transport ostavlja izloženim velikim oscilacijama cijena.
Prema njenim riječima, brža elektrifikacija mogla bi Evropu učiniti otpornijom na energetske krize.
Evropska unija postavila je cilj da do 2040. godine udvostruči stopu elektrifikacije na 46 posto ukupne potražnje. Izvještaj Međunarodne agencije za energiju (IEA) navodi da bi veća elektrifikacija mogla smanjiti globalne račune za uvoz energije za više od 400 milijardi dolara.
Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen izjavila je da je uvoz fosilnih goriva Evropu već koštao dodatnih 90 milijardi eura od početka rata s Iranom, bez osiguravanja dodatnih količina energije.
Istovremeno, evropske vlade traže od Brisela hitne mjere za smanjenje cijena dizela i benzina.
Francuski predsjednik Emmanuel Macron pozvao je Evropsku komisiju da privremeno ublaži specifikacije kvaliteta goriva. Prema konsultacijama s francuskim rafinerijama, takva mjera mogla bi povećati proizvodnju evropskih rafinerija za pet do dvadeset posto.
Macron također traži uklanjanje restrikcija koje bi distributerima omogućile korištenje mješavine biodizela B10 umjesto standardnog B7.
Glasnogovornica Evropske komisije Anna-Kaisa Itkonen nije direktno komentarisala Macronove prijedloge, ali je naglasila da problem predstavlja evropska ovisnost o uvoznim fosilnim gorivima i nestabilnost cijena.
Zašto je Evropa posebno osjetljiva?
Dio problema vuče korijene iz politika iz devedesetih i dvijetisućitih godina, kada je dizel intenzivno promovisan zbog veće efikasnosti i nižih emisija ugljen-dioksida u odnosu na benzin.
Iako je taj trend kasnije oslabljen zbog zabrinutosti za kvalitet zraka i skandala „Dieselgate“, prema podacima T&E četiri od deset automobila u Evropi i dalje koriste dizel.
Kao kratkoročne mjere za ublažavanje krize, nevladine organizacije i IEA predlažu smanjenje ograničenja brzine na autoputevima za deset kilometara na sat te šire korištenje rada od kuće gdje god je to moguće.
Iz T&E istovremeno pozivaju Brisel da ostane pri planovima postepenog ukidanja motora s unutrašnjim sagorijevanjem, uprkos pritiscima evropske automobilske industrije.
Dodatni pritisak dolazi iz SAD-a, gdje visoke cijene dizela podstiču zahtjeve za ograničavanje izvoza. Takva mjera mogla bi dodatno smanjiti ponudu na međunarodnom tržištu i povećati pritisak na evropske potrošače.