Bivši ukrajinski diplomata u BiH i Hrvatskoj, Oleksandr Levchenko, za “Face.ba” analizira kako rat u Ukrajini, međunarodne sankcije i poreske reforme dovode rusku ekonomiju na rub kolapsa, utičući na trgovinu, preduzetništvo i socijalnu stabilnost.
U nastavku u cijelosti donosimo njegovu novu kolumnu.
Pad robne razmjene i transporta
U pozadini ekonomske krize u Ruskoj Federaciji došlo je do naglog pada robne razmjene. Ukupan teretni promet u kontejnerima u Rusiji smanjio se za 10,5% u odnosu na 2025. godinu. Unutrašnji transport pao je za 13%, dok se kupovina stranih proizvoda smanjuje, izgubivši 15% u odnosu na prošlogodišnje obime. Izvoz takođe pokazuje negativnu dinamiku, ali je njegov pad skromniji i ograničen je na 4%. Razloge nije teško pronaći: usporavanje ruske ekonomije, sankcije i poteškoće s međunarodnim plaćanjima, kao i izuzetno visoka cijena pozajmljenog novca. Preduzetnici će deset puta razmisliti prije nego što uvezu nešto iz inostranstva, a domaćih proizvoda gotovo da i nema. Međutim, za devizno tržište takva aritmetika ima umirujući efekat. Pad uvoza znači smanjenje potražnje za valutom. To je faktor u korist jačanja rublje ili, tačnije, njenog sporijeg slabljenja.
Uticaj ratne ekonomije i sankcija
Naglo smanjenje teretnih tokova u Rusiji u svim pravcima direktna je posljedica preusmjeravanja zemlje na ratnu ekonomiju. Ogromni troškovi rata u Ukrajini brzo iscrpljuju državni budžet, uskraćujući transportnoj infrastrukturi prijeko potrebne investicije. Kada su svi dostupni resursi i kapaciteti usmjereni od strane Kremlja na opsluživanje vojno-industrijskog kompleksa, unutrašnja potrošnja i proizvodnja prirodno se smanjuju, što se odrazilo i na kolaps logistike. Pad uvoza od 15% i smanjenje tranzita pokazuju kako međunarodne sankcije odsijecaju Rusiju od globalnih lanaca snabdijevanja. Zemlja se našla u dubokoj izolaciji. Zatvorena tržišta, tehnološki embargo i složeni međunarodni obračuni čine spoljnu trgovinu ekonomski neisplativom. Antiruske sankcije odvraćaju međunarodne partnere, pretvarajući nekada perspektivan tranzitni koridor u logističku slijepu ulicu. Jačanje rublje u uslovima pada uvoza nije znak finansijskog zdravlja, već dokaz problema izazvanih izolacijom. Zbog sankcionih barijera biznis fizički ne može kupovati strane proizvode, pa je potražnja za valutom vještački smanjena. Takva prividna valutna „stabilnost“ prikriva opšte slabljenje ruske ekonomije koja se smanjuje pod teretom ratnih troškova i odsječenosti od svjetskog tržišta.
Visoke kamatne stope i problemi kreditiranja
Astronomska cijena pozajmljenih sredstava, zbog koje preduzetnici odustaju od nabavki, posljedica je rata protiv Ukrajine, jer je Centralna banka Rusije prinuđena da održava ekstremno visoke kamatne stope kako bi obuzdala inflaciju izazvanu ogromnim budžetskim izdvajanjima za vojsku i vojno-industrijski kompleks. Zbog toga civilni biznis ostaje bez pristupa kreditima, ne može pokrivati rastuće troškove uzrokovane sankcijama i primoran je da smanjuje trgovinsku aktivnost. Istovremeni pad uvoza i unutrašnjeg transporta od 13% pokazuje da zamjena stranih proizvoda domaćima nije uspjela, jer „domaćeg gotovo da nema“. U uslovima tehnološke blokade Rusije i akutnog nedostatka radne snage, dodatno pogoršanog ratom, ekonomija nije sposobna za unutrašnji rast. Stvaranje nezavisnih proizvodnih kapaciteta pokazalo se nemogućim u zemlji čiji je budžet iscrpljen ratom, a pristup svjetskim tehnologijama blokiran.
Poreska reforma i zatvaranje preduzeća
Mediji takođe izvještavaju da se na društvenim mrežama šire snimci praznih trgovačkih centara u različitim regionima Rusije. Korisnici pokazuju zatvorene prodavnice i ogroman broj slobodnih prostora za iznajmljivanje, nazivajući to očiglednom posljedicom poreske reforme i pada kupovne moći stanovništva. Preduzetnici širom Rusije prijavljuju zatvaranje svojih firmi. Mnogi nisu izdržali povećano poresko opterećenje, jer je vođenje posla postalo neisplativo. Od 2026. godine ruske vlasti povećale su porez na dobit za 5%, a stotine hiljada kompanija prvi put su postale obveznici PDV-a. Osnovna stopa PDV-a porasla je sa 20% na 22%, dok je prag prihoda za primjenu pojednostavljenog poreskog sistema smanjen sa 60 na 20 miliona rubalja. Takođe su ukinuti povlašćeni poreski režimi. Uz to, Centralna banka Rusije postavila je ključnu kamatnu stopu na 15,5%. Poslovanju je postalo znatno teže „spajati kraj s krajem“. Ove promjene dio su poreske reforme usmjerene na povećanje prihoda federalnog budžeta i smanjenje deficita. Kupovna moć stanovništva je opala. Tokom 2025. godine broj bankrota porastao je za 32%, dok je obim nenaplativih kredita povećan za 33%.
Rat u Ukrajini pretvorio je ruski budžet u instrument njegovog održavanja, gdje su odbrambeni troškovi 2025. godine dostigli rekordnih 17 biliona rubalja (oko 41% svih rashoda). Povećanje PDV-a na 22% i poreza na dobit nije bila „reforma razvoja“, već mjera za krpljenje budžetske rupe od 5,7 biliona rubalja nastale zbog militarizacije. Kremlj zapravo prebacuje trošak dugotrajnog rata na preduzetnike, čineći biznismene finansijskim donatorima vođenja rata. Radikalno smanjenje praga za pojednostavljeni poreski sistem sa 60 na 20 miliona rubalja predstavlja direktan udar na samozaposlene i mala preduzeća koja više ne mogu subvencionisati ratne ambicije Moskve. U uslovima iscrpljenog budžeta Kremlj svjesno pogoršava uslove za privatnu inicijativu, primoravajući hiljade malih kompanija da prvi put plaćaju PDV. Prazni trgovački centri u Rusiji postaju simbol ekonomije u kojoj opstaje samo državni naručilac, dok se potrošački sektor žrtvuje.
Troškovi rata i inflacija
Ogromna ulaganja u vojnu industriju podstakla su inflaciju. Takva politika učinila je kredite nedostupnim za biznis, oduzimajući mu mogućnost širenja. Pad kupovne moći i povećanje broja ličnih bankrota za 32% direktna su posljedica činjenice da ekonomija više ne radi za potrebe stanovništva. Sav resurs zemlje usmjeren je na proizvodnju oružja, koje ne stvara dodatnu vrijednost u civilnom životu, ali pojačava inflatorni pritisak. Rekordnih 1,6 biliona rubalja dospjelih neplaćenih kredita građana do 2026. godine pokazuje da je finansijska rezerva stanovništva iscrpljena ratom. Preduzetnici ne vide smisao u legalnom poslovanju, jer svaki profit sada država oduzima za rat ili ga pojede inflacija. Rezultat kremaljske reforme je očigledan: masovno zatvaranje kompanija, odlazak u „sivu zonu“ i „smrt“ preduzetničkog okruženja koje će biti nemoguće obnoviti godinama.
Krizna situacija u regionu Kuzbas
Istovremeno, veliki ruski region Kuzbas našao se u finansijskoj krizi zbog pada ugljene industrije. Mediji su izvijestili da je, prema januarskom izvještaju Ministarstva ugljene industrije Kuzbasa, sektor konačno ušao u fazu postepenog pada.
Prema podacima za januar 2026. godine, proizvodnja uglja u regionu pala je za 7% (na 15,8 miliona tona) u poređenju s decembrom 2025. godine. Prerada je smanjena za 7,9%, a izvoz je pao čak za 15,5%. Problemi u ugljenoj industriji Kuzbasa počeli su 2022. godine, kada su zbog početka rata protiv Ukrajine zapadne sankcije potpuno zatvorile evropsko tržište, koje je ranije bilo jedno od ključnih za region. Dodatna ograničenja Sjedinjenih Američkih Država u periodu 2024–2025 pogodila su velike kompanije, što je zakomplikovalo plaćanja, logistiku i ugovore. Takođe su na profit uticali željeznički tarifni troškovi, koji su posljednjih godina porasli za 50%. Kao rezultat, samo tokom 2025. godine ugljena industrija u Kuzbasu izgubila je 4 hiljade radnih mjesta, dok je oko 30 od 150 ugljenih preduzeća ili zaustavljeno ili na ivici zatvaranja. Pod takvim uslovima budžet regiona ostao je bez 36 milijardi rubalja prihoda.
Sankcije i socijalna nestabilnost
Sankcije koje su Zapad i SAD uvele protiv ruske ugljene industrije zbog rata u Ukrajini odigrale su ključnu ulogu u pogoršanju situacije u Kuzbasu, smanjujući izvozne mogućnosti i pristup tradicionalnim tržištima. Kao rezultat, mnoge ruske ugljene kompanije u regionu izgubile su stabilne klijente. To je dovelo ne samo do finansijskih gubitaka već i do poteškoća u osiguravanju potražnje, što je dodatno produbilo ekonomsku krizu. Region se predugo oslanjao gotovo isključivo na ugalj, zanemarujući druge industrije, što ga je učinilo ranjivim na spoljne i unutrašnje krize. U uslovima sankcija i pada cijena uglja, Kuzbas se suočio s ozbiljnim ekonomskim problemima koji su pojačali socijalnu nestabilnost. Smanjenje proizvodnje, zatvaranje pojedinih preduzeća i gubitak radnih mjesta posljedica su pada cijena uglja i sankcija koje su ograničile izvozne mogućnosti. To je dovelo do rasta nezaposlenosti u regionu gdje alternativnih izvora prihoda gotovo da nema. Smanjenje izvoznih mogućnosti i gubitak pristupa tradicionalnim tržištima ozbiljno pogađaju prihode od ugljene industrije, koja ostaje glavni izvor budžetskih prihoda regiona. Kao rezultat pada proizvodnje i izvoza uglja, mnoga preduzeća našla su se na ivici zatvaranja, a budžet se ponovo suočava s nedostatkom sredstava za finansiranje socijalnih programa, infrastrukturnih projekata i drugih državnih potreba.