Evropska komisija pozvana je da predstavi prijedloge za olakšavanje postepene integracije zemalja kandidata za članstvo u EU, kao i, između ostalog, privilegovani pristup unutrašnjem tržištu na osnovu njihovog značajnog napretka u pregovorima i bližih veza s evropskim institucijama u svakodnevnom procesu donošenja odluka, navodi se u francusko-njemačkom non-paperu predstavljenom na Samitu EU – Zapadni Balkan u Tivtu, u koji je Nova.rs ekskluzivno imala uvid.
Kako se navodi u dokumentu naslovljenom „Novi zamah za proširenje uoči predstojećih samita EU – Zapadni Balkan (5. juni 2026.) i EU – Moldavija (22. juni 2026.)“, „proširenje ostaje jedna od najatraktivnijih ponuda i najutjecajnijih političkih instrumenata koje Unija ima“.
„Ali politici proširenja potreban je novi zamah – predstojeći samiti koje će EU održati sa Zapadnim Balkanom (5. juni) i Moldavijom (22. juni) predstavljaju priliku koju ne smijemo propustiti. Naš zajednički cilj je da upotpunimo Uniju kao istinski evropsku uniju“, navodi se u dokumentu.
Nova.rs integralno prenosi nastavak teksta non-papera.
„Da bismo ovu težnju pretvorili u stvarnost i unijeli novu dinamiku, moramo osigurati dodatne podsticaje kao dio procesa integracije zasnovanog na zaslugama i postepeno pojednostaviti trenutni proces kako bismo ga učinili efikasnijim te omogućili bržu i dublju integraciju u EU na osnovu kopenhaških kriterija. U tom cilju zagovaramo novi, procesno orijentirani pristup koji smanjuje previše formalizirane prepreke za međukorake i pojednostavljuje postojeću metodologiju spajanjem pojedinih proceduralnih koraka.
Rad zemalja koje žele pristupiti Evropskoj uniji, Evropske komisije i Vijeća trebao bi biti usmjeren na suštinu reformi, a ne na proceduralne korake. Redovne međuvladine konferencije (MVK) mogle bi se bolje iskoristiti kako bi se osiguralo takvo političko usmjerenje.
Pored toga, predlažemo pretpristupnu strategiju koja sadrži skup alata i gradivnih elemenata koji efikasno približavaju zemlje kandidate Evropskoj uniji kroz strukturiraniju postepenu integraciju, pružajući dodatne podsticaje za provođenje reformi.
Ovi gradivni elementi trebali bi se nadovezivati na napredak ostvaren u procesu pristupanja te biti reverzibilni u slučaju nazadovanja zemlje kandidata u provođenju reformi, kao i u pogledu poštivanja temeljnih vrijednosti i principa Evropske unije.
Iako bi svaka zemlja kandidat trebala imati koristi od prilagođenog pristupa, novi model ponudio bi trenutni i opipljiv napredak svim zemljama kandidatima. Cilj punopravnog članstva u Evropskoj uniji ostaje nepromijenjen. Naša namjera nije da zamijenimo punopravno članstvo niti da produžimo put ka njemu, već upravo suprotno – želimo stvoriti podsticaje koji će omogućiti brži napredak na tom putu.
Na ovaj način osiguravamo da postepena integracija doprinese uspješnom proširenju Evropske unije i jačanju EU u cjelini. Pozivamo Evropsku komisiju da predstavi prijedloge za olakšavanje postepene integracije zemalja kandidata na njihovom putu ka članstvu u EU.
To bi, između ostalog, trebalo obuhvatiti privilegovani pristup unutrašnjem tržištu na osnovu značajnog napretka u pregovorima, kao i bliže veze s evropskim institucijama u svakodnevnom procesu donošenja odluka, primjerice dodjeljivanjem statusa progresivnog posmatrača zemljama kandidatima na sastancima institucija EU, uz puno poštivanje autonomije procesa odlučivanja unutar Unije.
Osnovni elementi za ostvarivanje proširenja
- Zajednički sastanci Evropske komisije i članova Evropskog parlamenta s predstavnicima zemalja Zapadnog Balkana i Moldavije (dva puta godišnje).
Uslov: Podnesen zahtjev za članstvo.
- Češći zajednički parlamentarni odbori sastavljeni od članova Evropskog parlamenta i nacionalnih parlamentaraca iz zemalja Zapadnog Balkana i Moldavije.
Uslov: Usvajanje Izvještaja o privremenoj procjeni mjerila (IBAR) i poziv Evropskog parlamenta.
- Učešće u određenim tačkama dnevnog reda neformalnih sastanaka Evropskog vijeća i Vijeća EU.
- Učešće u određenim tačkama dnevnog reda Vijeća EU u svojstvu posmatrača bez prava glasa.
Uslov: Zatvaranje relevantnih pregovaračkih poglavlja u procesu pristupanja.
- Učešće u određenim tačkama dnevnog reda sastanaka Vijeća za vanjske poslove kao posmatrači bez prava glasa.
Uslov: Privremeno zatvaranje Poglavlja 31 (Zajednička vanjska, sigurnosna i odbrambena politika – ZVSDP).
- Unaprijeđena saradnja u oblasti sigurnosti i odbrane, uključujući partnerstva u oblasti sigurnosti i odbrane, projekte PESCO-a, unaprijeđenu saradnju s Frontexom, integraciju u Agenciju EU za kibernetičku sigurnost te sistem ranog upozoravanja EU na kibernetičke napade.
Uslov: Ispunjavanje relevantnih kriterija, uključujući privremeno zatvaranje Poglavlja 31 (ZVSDP).
- Učešće u programima i inicijativama Evropske unije, uključujući: Kreativna Evropa, Digitalna Evropa, zvanično pridruživanje programu Erasmus+, dalju integraciju u program Horizont Evropa, Program iskustva mladih, učešće u mehanizmima zajedničkih nabavki EU, puni pristup Instrumentu za tehničku podršku te jačanje instrumenata Twinning i TAIEX u odgovarajućim oblastima.
Uslov: Ispunjavanje odgovarajućih standarda i zahtjeva.
- Sektorska integracija u jedinstveno tržište u oblastima kao što su: SEPA, „Roam Like At Home“, Transportna zajednica, sporazumi o procjeni usklađenosti i prihvatanju industrijskih proizvoda, tržište energije, sistem trgovine emisijama, zelene trake, integracija u politike EU, konkurentnost, industrijske strategije, kritične sirovine, status ovlaštenog ekonomskog operatera (AEO), jedinstveno digitalno tržište, dalekosežniji sporazumi o sanitarnim i fitosanitarnim mjerama, dalje smanjenje necarinskih trgovinskih barijera te izuzeće od određenih zaštitnih mjera, slično državama Evropskog ekonomskog prostora (EEA).
Uslov: Ispunjavanje odgovarajućih standarda i zahtjeva i/ili privremeno zatvaranje relevantnih pregovaračkih poglavlja.
- Puno učešće na jedinstvenom tržištu na osnovu modela Evropskog ekonomskog prostora plus (EEA+).
Uslov: Usvajanje i provođenje pravne stečevine Evropske unije u vezi s klasterima od 1 do 5 te privremeno zatvaranje relevantnih pregovaračkih poglavlja, bez obzira na prijelazne periode i zaštitne mjere.