Prema izvještajima medija, u javnost su dospjeli dokumenti koji navodno ukazuju na postojanje planova Moskve za promjenu političke konfiguracije Centralne Evrope, uključujući slabljenje uloge Višegradske grupe i formiranje novog sistema uticaja u regionu.
Bivši ambasador Ukrajine u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj, Oleksandr Levchenko, za FACE.ba analizira navodne planove Kremlja za širenje hibridnog uticaja u Centralnoj Evropi, upozoravajući da su informacione operacije, politička destabilizacija i pokušaji slabljenja regionalne saradnje dio šire strategije usmjerene na potkopavanje jedinstva Evropske unije i NATO-a.
Prema istraživanjima OCCRP-a i Delfi Estonije, ruska „Agencija za društveno projektovanje“, povezana sa strukturama Kremlja, provodi operacije informacionog i kognitivnog uticaja usmjerene na destabilizaciju zapadnih društava.
Među aktivnostima koje se pripisuju ovoj strukturi navode se miješanje u izborne procese, širenje dezinformacija i pokušaji produbljivanja unutrašnjih političkih podjela u evropskim državama. Posebnu pažnju privlače navodi o mogućim planovima za slabljenje Višegradske grupe kao regionalnog mehanizma koordinacije između Poljske, Češke, Mađarske i Slovačke.
Levchenko ističe da Kremlj nezavisna regionalna udruženja Centralne Evrope vidi kao faktor koji ograničava njegov geopolitički uticaj. Pokušaji slabljenja takvih oblika saradnje, navodi on, dio su šire strategije usmjerene na smanjenje političkog jedinstva EU i NATO-a na istočnom krilu Alijanse. Moskva sve aktivnije koristi ne samo tradicionalne diplomatske i ekonomske instrumente, već i metode hibridnog uticaja – informacione operacije, sajber napade, političku podršku proruskim snagama i stvaranje unutrašnjih kriza.
Posebnu ulogu u ovom kontekstu ima Češka, koja dosljedno zauzima kritičan stav prema ruskoj agresivnoj politici. Pokušaji slabljenja njenog uticaja u regionalnim formatima mogu se posmatrati kao dio šire kampanje diskreditacije država koje podržavaju jačanje evropske sigurnosti i pomoć Ukrajini.
Levchenko smatra da politika Moskve pokazuje kako Kremlj zemlje Centralne Evrope ne doživljava kao potpuno ravnopravne partnere, već ih nastoji koristiti kao instrumente za ostvarivanje vlastitih strateških ciljeva. U ruskom shvatanju, region bi trebao ostati prostor ograničenog suvereniteta i zavisnosti od vanjskog uticaja.
Mađarska se u ovom kontekstu često smatra jednim od ključnih pravaca ruske politike uticaja zbog energetske, ekonomske i političke međuzavisnosti. Moskva je zainteresovana za stvaranje unutrašnjih podjela u Centralnoj Evropi koje bi mogle oslabiti zajednički stav EU i NATO-a.
Potencijalno slabljenje Višegradske grupe dio je šire borbe za buduću sigurnosnu arhitekturu Evrope. Kremlj nastoji stvoriti situaciju u kojoj bi pojedine zemlje regiona djelovale izolovano, imale manje mogućnosti za zajedničku politiku i bile osjetljivije na vanjski pritisak.
Paralelno s tim, Rusija nastavlja koristiti hibridne metode protiv baltičkih država i Poljske. Prema procjenama regionalnih sigurnosnih službi, glavni rizici nisu samo vojna prijetnja, već i provokacije uz korištenje bespilotnih letjelica, sajber napadi, sabotaže, informacione operacije i drugi oblici pritiska.
Levchenko upozorava da obavještajne procjene baltičkih zemalja ukazuju kako Rusija trenutno nema dovoljne kapacitete za veliki direktni vojni scenario protiv NATO-a, ali može nastaviti primjenjivati taktiku ograničenih provokacija i testiranja reakcije Alijanse. Cilj takvih aktivnosti je stvaranje političke neizvjesnosti, iscrpljivanje resursa evropskih država i slabljenje podrške Ukrajini.
Ruske hibridne aktivnosti uključuju korištenje migracionog pritiska na granicama, sajber napade na državne institucije i kritičnu infrastrukturu, pokušaje uticaja na informacioni prostor, kao i moguće sabotaže protiv strateških objekata, uključujući energetske mreže i podmorske komunikacije u Baltičkom moru.
Posebno opasan pravac, naglašava Levchenko, ostaje borba za informacioni prostor. Kremlj sistematski koristi dezinformacije radi podrivanja povjerenja u demokratske institucije, produbljivanja društvenih sukoba i stvaranja slike unutrašnje podijeljenosti u evropskim državama.
“Kao odgovor, Evropska unija i NATO trebaju dodatno ojačati koordinaciju u oblasti suprotstavljanja hibridnim prijetnjama. To podrazumijeva jačanje sistema ranog upozoravanja, sajber zaštite, kontraobavještajnih kapaciteta, zaštite kritične infrastrukture i strateških komunikacija.”
Levchenko smatra da važan element odgovora treba ostati i pojačavanje sankcionog pritiska na Rusiju, zatvaranje kanala za zaobilaženje ograničenja, borba protiv korištenja „flote iz sjene“ i smanjenje resursne baze za nastavak agresivne politike.
Zaključuje da evropska sigurnost danas ne zavisi samo od vojne spremnosti, već i od sposobnosti demokratskih država da se suprotstave kompleksnim hibridnim operacijama. Jedinstvo EU i NATO-a, jačanje regionalne otpornosti i zajednički odgovor na pokušaje vanjskog miješanja ostaju ključni uslovi za očuvanje stabilnosti Centralne i Istočne Evrope.