Bivši ukrajinski diplomata u BiH i Hrvatskoj, Oleksandr Levchenko, za “Face.ba” piše o aktuelnoj situaciji u Ukrajini i svijetu.
U nastavku donosimo njegovu kolumnu.
Važan događaj bilo je potpisivanje memoranduma o razumijevanju između vodećeg švedskog odbrambenog koncerna Saab AB i ukrajinskog državnog preduzeća „Ukrajinska odbrambena industrija“ („Ukroboronprom“). On formalizira namjeru razvoja saradnje u oblastima avijacije i zračnog nadzora. Dokument je potpisan na Minhenskoj bezbjednosnoj konferenciji, što naglašava njegov značaj za evropsku bezbjednost i integraciju odbrambenih tehnologija. Riječ je o partnerstvu ravnopravnih subjekata – svjetski poznate švedske kompanije i ukrajinskog koncerna koji je tokom velikog rata protiv Ruska Federacija demonstrirao svoje sposobnosti i tehnološki potencijal.
Kompanija Saab globalno je poznata po svojim borbenim avionima JAS 39 Gripen, radarima i odbrambenim sistemima. Ona će dati ekspertni doprinos u oblasti avijacije i radarske tehnologije. Ukrajinska strana raspolaže razvijenom industrijskom bazom i borbenim iskustvom. Ovakva saradnja podrazumijeva razmjenu znanja, zajedničke projekte, potencijalni razvoj proizvodnih linija i modernizaciju postojeće tehnike. Saradnja omogućava Ukrajini bržu integraciju savremenih zapadnih tehnologija u vojnu infrastrukturu, i to u uvjetima tekućeg rata. Prilagođavanje ukrajinske proizvodnje NATO standardima osigurava dalju razmjenu tehnologija.
Švedska dobija direktan pristup novom tržištu zajedničke proizvodnje i servisa, čime proširuje svoj izvozni potencijal. Time Saab jača svoju poziciju kao ključni dobavljač avijacijskih i izviđačkih sistema u Evropi, što je važno u uslovima rastuće konkurencije na globalnim tržištima naoružanja. Zajednički projekti uključivat će razvoj radarskih stanica, avionike i borbenih platformi, uzimajući u obzir ukrajinsko borbeno iskustvo. To Švedskoj donosi korist ne samo ekonomsku već i tehnološku, jer proizvodi testirani u realnim borbenim uslovima imaju veću potražnju na svjetskim tržištima.
Za Evropu to znači jačanje istočnog krila NATO-a i povećanje ukupne odbrambene sposobnosti regiona. Saradnja s Ukrajinom doprinosi i ujednačavanju standarda u Evropi, što olakšava integraciju odbrambene industrije. Produbljene veze daju Švedskoj prednost u formiranju budućih zajedničkih projekata u okviru Evropskog odbrambenog fonda, a dugoročno jačaju njen odbrambeni potencijal u Skandinaviji i baltičkim državama. Ovakva saradnja doprinosi stabilizaciji regiona i povećanju ukupnog bezbjednosnog balansa u Evropi. Saradnja s Ukrajinom u oblasti borbene avijacije i radarskih sistema postaje ne samo vojno-tehnički već i ekonomski i geopolitički faktor, čime se jača uloga Švedske u arhitekturi evropske bezbjednosti.
Partnerstvo s „Ukroboronpromom“ otvara Saabu nova proizvodna i servisna tržišta. To vodi rastu izvoza švedskih odbrambenih tehnologija i stvaranju radnih mjesta u proizvodnji. Ukrajina predstavlja veliko tržište za avijacijska i radarska rješenja, što pomaže švedskim kompanijama da pronađu nove klijente u Evropi. Zajednička proizvodnja i tehnološka razmjena jačaju švedske i integrirane evropske lance snabdijevanja, posebno za kritične komponente za avijaciju i radare, čime se smanjuje zavisnost od vanjskih dobavljača izvan EU i NATO-a.
Ukrajinsko borbeno iskustvo daje Saabu mogućnost testiranja i unapređenja sistema u realnim borbenim uslovima, posebno u oblasti radara i zračnog nadzora, što povećava konkurentnost švedskih rješenja na globalnim tržištima. Jačanje odbrambenih sposobnosti Ukrajine kroz saradnju sa švedskom kompanijom znači efikasnije odvraćanje ruske agresije na istoku, što povećava ukupni nivo bezbjednosti za evropske zemlje, uključujući Švedsku. Zajednički sporazumi s Ukrajinom stvaraju osnovu za širi odbrambeni savez između Švedske i drugih evropskih zemalja u oblasti avijacije i nadzora, posebno u okviru NATO-a i EU.
Saab, kao ključni partner u modernizaciji ukrajinske avijacijske i radarske infrastrukture, jača imidž Švedske kao pouzdanog bezbjednosnog saveznika, što može ojačati političke i trgovinske pozicije Stokholma. Potencijalni veliki ugovori za avione JAS 39 Gripen, o kojima se političke odluke donose na najvišem nivou u obje zemlje, te proširenje proizvodnje u Ukrajini osigurat će dugoročne narudžbe za Saab i švedski vojno-industrijski kompleks, doprinoseći stabilnosti i investicijskoj atraktivnosti švedskih kompanija.
Pored toga, Ukrajina zvanično pokreće tržište izvoza naoružanja i 2026. godine stvara deset ukrajinskih izvoznih centara u zemljama Sjeverne Evrope, Baltika, Njemačkoj i Ujedinjenom Kraljevstvu. Ključni fokus je na bespilotnim sistemima, koji su postali najveći sektor ukrajinske industrije tokom rata punog razmjera. Za evropske zemlje domaćine izvoznih centara to znači direktan pristup naoružanju i tehnologijama testiranim u borbi protiv regularne Ruske vojske.
Smještaj izvoznih centara u baltičkim i sjevernoevropskim zemljama značajno skraćuje logistiku, smanjuje troškove i ubrzava isporuku savremenih sistema njihovim vojskama. Poseban značaj ima pokretanje kompletne proizvodne linije ukrajinskih dronova u Njemačkoj, kao i već postojeće linije u baltičkim zemljama, Ujedinjenom Kraljevstvu i Poljskoj. To integrira ukrajinske tehnologije direktno u evropski vojno-industrijski kompleks. Te zemlje dobijaju ne samo uvoz proizvoda već i lokalizaciju proizvodnje, radna mjesta i poreske prihode.
Ukrajinske tehnologije omogućavaju brže zatvaranje kritičnih praznina u segmentu proizvodnje dronova različitih tipova. Prisustvo 450 ukrajinskih kompanija u sektoru dronova stvara veliki sistem otvoren za investicije i saradnju s evropskim biznisom. Za baltičke i sjevernoevropske zemlje to smanjuje zavisnost od ograničenog broja tradicionalnih odbrambenih dobavljača, uključujući one koji konkurišu EU. Saradnja s Ukrajinom povećava i stratešku autonomiju uključenih evropskih zemalja u oblasti odbrane, jer dobijaju mogućnost brzog prilagođavanja tehnologija vlastitim potrebama bez dugih razvojnih ciklusa.
Ukrajinska rješenja zasnovana su na realnom iskustvu rata visokog intenziteta, a ne na teorijskim scenarijima, što ih čini posebno vrijednim u uslovima rastućih prijetnji iz Rusije, naročito za baltičke zemlje. Izvozni centri služe i kao hubovi za razmjenu znanja i taktika upotrebe bespilotnih sistema. Time baltičke i sjevernoevropske zemlje jačaju vlastitu bezbjednost, ekonomiju i odbrambenu otpornost. Njihova saradnja s Ukrajinom nije samo čin solidarnosti već i pragmatična korist.
Ukrajinski dronovi razvijani su i unapređivani u uvjetima punog rata protiv Rusije. Baltičke i skandinavske zemlje dobijaju sisteme čija je efikasnost potvrđena realnim borbenim operacijama, što značajno smanjuje rizike pogrešnih investicija u neefikasne platforme i ubrzava ponovno naoružavanje bez višegodišnjih testnih programa. Pokretanje ukrajinskih proizvodnih linija u baltičkim zemljama, Poljskoj, Njemačkoj i Ujedinjenom Kraljevstvu znači prebacivanje dijela odbrambene proizvodnje u te zemlje, stvaranje radnih mjesta i korištenje industrijskih kapaciteta. Zemlje smanjuju zavisnost od uvoza izvan kontinenta, dok raste tehnološka kompetencija evropskih kadrova.
Saradnja s Ukrajinom daje Latviji, Litvaniji, Estoniji i zemljama Sjeverne Evrope alternativni izvor savremenog naoružanja izvan tradicionalnih velikih dobavljača, čime se smanjuje strateška ranjivost u slučaju globalnih političkih kriza. Ukrajina postaje dio evropskog odbrambenog sistema, što odgovara kursu Evrope ka strateškoj autonomiji.
Izjava Ukrajine o 450 kompanija proizvođača dronova ukazuje na veliki tržišni potencijal za investitore iz partnerskih zemalja, gdje je smješteno 10 izvoznih centara. Investicije u ukrajinske tehnologije donose znatno veći povrat nego tradicionalni odbrambeni projekti, što saradnju čini ekonomski atraktivnom, a ne samo političkom. Ukrajinski bespilotni sistemi omogućavaju zemljama pod prijetnjom ruskog napada da brzo povećaju svoje kapacitete, posebno u oblasti izviđanja, borbenih operacija i elektronskog ratovanja. Zajednički proizvodni centri skraćuju vrijeme između narudžbe i isporuke, povećavajući operativnu spremnost oružanih snaga partnera.
Izvozni centri praktično integriraju Ukrajinu u evropski vojno-industrijski sistem. Baltik i Sjeverna Evropa dobijaju saveznika s jedinstvenim borbenim iskustvom, čime se jača njihova bezbjednost i zajednička otpornost na prijetnje Rusije. Ukrajinske tehnologije razvijene su uzimajući u obzir taktike i sposobnosti ruske vojske, što Latviji, Litvaniji i Estoniji daje bolju pripremljenost za potencijalne sukobe. Zajednička proizvodnja i korištenje ovih sistema povećavaju interoperabilnost snaga i direktno jačaju odvraćanje Rusije.
Pokretanje izvoza naoružanja i izvoznih centara pokazuje transformaciju Ukrajine iz primaoca pomoći u punopravnog partnera, stvarajući novu arhitekturu odbrambenog partnerstva s evropskim zemljama koje su pod direktnom ruskom prijetnjom, čime se povećava njihova bezbjednost i odbrambena otpornost.
Zapadne zemlje konačno počinju shvatati da je najbolji način da se Kremlj prisili na mir upravo podsticanje vojno-tehničke saradnje s Ukrajinom i široke investicije u zajedničku vojnu proizvodnju.