Evropska komisija predstavila je u srijedu veliku reformu pravila javnih nabavki koja bi evropskim vlastima omogućila da daju prednost kompanijama i proizvodima iz Evropske unije, posebno u strateškim sektorima.
Kako piše Reuters, javne nabavke u EU vrijedne su oko 2,5 biliona eura godišnje, odnosno približno 15 posto bruto domaćeg proizvoda Unije, a Brisel ih želi pretvoriti u jedan od ključnih instrumenata za jačanje evropske industrije i smanjenje zavisnosti od stranih dobavljača.
Nova pravila ne znače potpunu primjenu principa „Kupuj evropsko“, ali bi javnim institucijama omogućila da iz pojedinih postupaka isključe ponude u kojima je manje od 50 posto evropskog sadržaja po ukupnoj vrijednosti, ograniče određene tendere na ponuđače iz EU ili daju prednost evropskim kompanijama u strateškim sektorima.
Ograničenja se ne bi automatski odnosila na kompanije iz država koje s EU imaju sporazume o uzajamnom pristupu tržištu javnih nabavki.
Najniža cijena više neće biti presudna
Jedna od najvažnijih promjena odnosi se na način izbora najboljeg ponuđača.
Umjesto dominantnog oslanjanja na cijenu, ugovori bi se dodjeljivali prema odnosu cijene i kvaliteta. Kriteriji kvaliteta morali bi nositi najmanje 30 posto ukupne ocjene, a kod usluga koje se u velikoj mjeri oslanjaju na radnu snagu najmanje 50 posto.
Pri odlučivanju bi se mogli uzimati u obzir i sigurnost lanca snabdijevanja, zaštita kritične infrastrukture, kibernetička sigurnost, strateška zavisnost i strani utjecaj.
Potpredsjednik Evropske komisije Stéphane Séjourné rekao je da velike svjetske ekonomije već koriste javnu potrošnju kao instrument svoje industrijske politike.
„To je strateška poluga u trenutku kada Kina, Indija, Sjedinjene Američke Države i sve velike sile koriste ovaj instrument za vlastite industrijske i ekonomske strategije“, kazao je Séjourné.
Jedna platforma za cijelu EU
Reforma bi trebala i znatno pojednostaviti postupke za kompanije koje učestvuju na tenderima.
Tri postojeće direktive o javnim nabavkama bile bi objedinjene u jednu uredbu, čime bi se smanjile razlike između pravila u 27 članica EU.
„To je radikalno pojednostavljenje jer prelazimo sa tri direktive na jednu uredbu“, rekao je Séjourné.
Planirana je i jedinstvena digitalna platforma za javne nabavke na nivou EU. Kompanije, uključujući mala i srednja preduzeća, trebale bi se registrirati samo jednom, umjesto ponavljanja istog postupka prilikom prijavljivanja na različite tendere.
Kina posebno na meti
Iako prijedlog nije formalno usmjeren protiv jedne države, jedan od glavnih razloga za reformu jeste sve snažnija konkurencija kineskih kompanija, za koje u Briselu smatraju da često imaju korist od državnih subvencija.
The Guardian navodi da bi nova pravila javnim institucijama dala veću pravnu sigurnost da preferiraju evropske ponude ili ograniče pristup kompanijama iz zemalja koje evropskim kompanijama ne omogućavaju odgovarajući pristup svojim tržištima javnih nabavki.
„Treba biti potpuno jasno da strani proizvod nije izabran umjesto evropskog zbog pravila Evropske unije, nego zato što je donesena politička odluka“, rekao je Séjourné.
Prijedlog Evropske komisije tek mora dobiti saglasnost Evropskog parlamenta i država članica EU, a tokom zakonodavnog postupka moguće su izmjene predloženih pravila.