Alternativa za Njemačku (AfD), krajnje desničarska stranka koja je prije više od deset godina nastala kao protivnik zajedničke evropske valute, preispituje svoj odnos prema Evropskoj uniji. Kako desničarske stranke jačaju širom kontinenta, a AfD se približava mogućnosti ulaska u saveznu vlast, unutar stranke sve je više zagovornika promjene dosadašnje euroskeptične politike, piše Reuters.
Nakon historijske pobjede na regionalnim izborima u Saskoj-Anhaltu u septembru, AfD, koji prema nacionalnim anketama uživa najveću podršku među njemačkim strankama, sada se čini bližim nego ikada ulasku u saveznu vladu prije kraja decenije.
Takav razvoj događaja otvorio je raspravu o tome kako pomiriti dosadašnji antisistemski identitet stranke s potrebom da se predstavi kao vjerodostojan partner potencijalnim saveznicima u Njemačkoj i inostranstvu.
Od protivljenja euru do ideje o reformi EU
AfD je osnovan 2013. godine, u vrijeme nezadovoljstva njemačke javnosti finansijskom pomoći prezaduženim članicama eurozone. Stranka se u početku protivila zajedničkoj valuti, a kasnije je proširila kritiku na Evropsku uniju u cjelini.
Ipak, najveću političku podršku stekla je zahvaljujući protivljenju imigraciji, uz retoriku koju njeni protivnici i njemačka obavještajna služba smatraju opasno bliskom ksenofobiji i idejama o etničkoj superiornosti.
AfD odbacuje optužbe za ekstremizam.
Dio članstva sada smatra da jačanje ideološki bliskih stranaka širom Evrope otvara mogućnost da se EU mijenja iznutra, umjesto da se Njemačka povuče iz evropskih institucija.
„Nikada od završetka Drugog svjetskog rata izgledi za reformu Evropske unije u skladu s našom vizijom nisu bili bolji“, izjavio je zastupnik AfD-a u Bundestagu Sebastian Münzenmaier.
Novi plan: „Evropa domovina“
Kopredsjednica AfD-a Alice Weidel prošlog mjeseca predstavila je u Evropskom parlamentu u Strasbourgu strateški dokument pod nazivom „Novi dogovor za Evropu“, zajedno sa saveznicima iz grupacije Evropa suverenih nacija (ESN).
Dokument pomjera fokus s napuštanja eurozone i Evropske unije na pregovore o promjeni evropskih ugovora, s ciljem stvaranja labavije zajednice suverenih država.
Predlaže se mogućnost da pojedine članice budu izuzete iz zajedničkih politika, primjerice u oblasti odbrambene potrošnje ili imigracije, kao i strožija primjena budžetskih pravila.
Takav pristup ostavlja otvorenom mogućnost zadržavanja eura.
Ukoliko pokušaji reforme ne uspiju, dokument predviđa mogućnost referenduma na kojem bi njemački građani odlučivali o budućem evropskom pravcu zemlje.
Weidel je poručila da AfD i njegovi saveznici zagovaraju „evropsku uniju, Evropu domovina“, ali nije željela odgovoriti na pitanje podržava li i dalje izlazak Njemačke iz eurozone ili EU.
Primjeri Francuske, Italije i Austrije
Promjena pristupa AfD-a ne bi bila presedan među evropskim krajnje desničarskim strankama.
Francusko Nacionalno okupljanje godinama je zagovaralo napuštanje eura, ali je pod vodstvom Marine Le Pen postepeno odustalo od tog zahtjeva kako bi proširilo biračku bazu. Stranka se sada smatra favoritom uoči predsjedničkih izbora naredne godine.
U Italiji je premijerka Giorgia Meloni, čija stranka Braća Italije ima korijene u krajnjoj desnici, nakon dolaska na vlast ublažila euroskeptičnu retoriku i odlučila svoje političke ciljeve ostvarivati unutar Evropske unije
Sličan put prošla je i austrijska Slobodarska stranka (FPÖ), koja održava bliske veze s AfD-om i koja je tokom približavanja vlasti odustala od većine ranijih antievropskih pozicija.
„Austrija služi kao model za AfD“, smatra Wolfgang Schroeder, profesor političkih nauka na Univerzitetu u Kasselu.
Prema njegovoj procjeni, samo je pitanje vremena kada će AfD napustiti neke od svojih najradikalnijih stavova prema evropskim integracijama.
Izlazak iz EU bio bi katastrofa za njemačku ekonomiju
Schroeder upozorava da je njemačka ekonomija toliko povezana s međunarodnim tržištem i zavisna od izvoza da bi napuštanje Evropske unije ili eurozone imalo katastrofalne posljedice.
„Pokret za ekonomsku samodovoljnost, kakav je Hitler razvijao 1933. godine, praktično je nemoguć u današnjim uslovima, osim ako je neko spreman riskirati kolaps cjelokupne nacionalne ekonomije“, rekao je Schroeder.
Sličan stav zastupa i dio mlađih članova AfD-a.
Jean-Pascal Hohm, 29-godišnji predsjednik stranačke omladinske organizacije Generation Deutschland, smatra da promijenjene geopolitičke okolnosti, rastuća konkurencija Kine i sve manje pouzdane Sjedinjene Američke Države zahtijevaju snažniju evropsku saradnju.
„Kada bismo jednostavno ukinuli zajedničku valutu i kada bi svako ponovo krenuo svojim putem, to bi bilo potpuno utopijski i nanijelo bi nam ogromnu štetu“, rekao je Hohm.
Dodao je da mlađe generacije sve češće razvijaju zajednički evropski identitet.
„Mladi Evropljani, bez obzira na nacionalnost, sve češće sebe doživljavaju kao Evropljane i sve su manje spremni nastavljati sukobe svojih djedova i baka“, kazao je.
Unutar AfD-a i dalje duboke podjele
Ipak, promjena evropske politike nije prihvaćena u cijeloj stranci.
Hohm je na stranačkom kongresu u augustu predložio rezoluciju prema kojoj se Generation Deutschland opredjeljuje za evropsku ideju, uz formulaciju da je „Evropa više od ekonomskog prostora, više od monetarne unije i više od Evropske unije“.
Iako je tekst naglašavao zajedničku historiju i kulturno naslijeđe, a ne ekonomsku integraciju, prijedlog je povučen jer nije dobio dovoljnu podršku.
„Pokazalo se da je pitanje eura mnogo kontroverznije nego što smo očekivali“, priznao je Hohm.
Za AfD je posebno osjetljivo pitanje kako ublažiti radikalne stavove, a pritom ne izgubiti birače koji su stranku podržali upravo zbog protivljenja evropskim institucijama.
Mlađe stranačko rukovodstvo pritom računa da bi umjereniji odnos prema EU mogao olakšati eventualnu saradnju s konzervativnom Kršćansko-demokratskom unijom (CDU) kancelara Friedricha Merza, koja trenutno isključuje bilo kakvu koaliciju s AfD-om.
Rasprava o euru tako postaje mnogo više od ekonomskog pitanja: ona pokazuje kako se njemačka krajnja desnica pokušava prilagoditi mogućnosti preuzimanja vlasti, u trenutku kada njeni politički saveznici već imaju značajan utjecaj na budućnost Evropske unije.