Centralna banka Bosne i Hercegovine u utorak je objavila jesenje srednjoročne projekcije i u njima povećala očekivanu prosječnu inflaciju za 2026. sa 4,7 na 5,1 posto. Po računici N1, to znači da korpa proizvoda i usluga koja je prošle godine u prosjeku koštala 1.000 KM ove godine bi koštala oko 1.051 KM.
Prethodnu, majsku projekciju banka je tako korigovala naviše za 0,4 procentna poena, a u odnosu na septembarske kratkoročne procjene razlika je 0,7 procentnih poena. U dokumentu navodi da je usporavanje inflacije u junu i julu bilo neočekivano i da su cijene od septembra ponovo počele brže rasti.
Projekcije su rađene sa službenim podacima zaključno s 30. oktobrom. Za 2027. banka očekuje inflaciju od 2,8 posto, a za 2028. od 2,3 posto.
Prevoz za godinu skuplji više od četvrtine
Najsvježiji mjesečni podatak na koji se projekcija oslanja je septembarska inflacija od 6,0 posto, koju je Agencija za statistiku BiH objavila 27. oktobra. Cijene su u septembru bile 1,2 posto više nego u augustu.
Najviše je poskupio prevoz, za 27,6 posto u odnosu na septembar prošle godine. Stanovanje i režije skuplji su 12,7 posto, zdravstvo 5,8 posto, a restorani i hoteli 4,3 posto. Hrana i bezalkoholna pića su praktično na prošlogodišnjem nivou, uz pad od 0,1 posto. Odjeća i obuća jeftinije su 6,9 posto.
Šta procenti znače u markama
N1 je statističke indekse preveo u marke. Računica pokazuje samo prosječno kretanje cijena, a ne račun konkretnog domaćinstva, jer svako troši drugačije.
- Za prevoz za koji je u septembru 2025. trebalo 100 KM, u septembru 2026. trebalo je oko 127,60 KM.
- Stanovanje i režije od 100 KM sada koštaju oko 112,70 KM.
- Odjeća i obuća za koje je trebalo 100 KM sada u prosjeku koštaju oko 93,10 KM.
Ako se ostvare projekcije za naredne dvije godine, korpa od 1.000 KM iz 2025. godine 2027. bi koštala oko 1.080 KM, a 2028. oko 1.105 KM. Cijene bi, dakle, rasle sporije nego ove godine, ali bi i dalje rasle.
Plate rastu, ali cijene ograničavaju kupovnu moć
Rast ekonomije banka je također popravila naviše. Realni bruto domaći proizvod ove bi godine trebao porasti 2,3 posto, umjesto ranije očekivanih 1,9 posto. Za 2027. banka projicira rast od 3,2, a za 2028. od 3,5 posto.
Lična potrošnja, glavni oslonac rasta, ove godine bi trebala biti veća za 2,3 posto. Izvoz robe i usluga trebao bi porasti 2,6 posto, a uvoz 2,9 posto. Banka navodi da nominalne plate rastu, ali da visok nivo cijena i dalje ograničava kupovnu moć građana. Konkretnih brojki o platama u dokumentu nema.
Veći je rizik da inflacija bude viša od projekcije
Rizici za ostvarenje inflacijskih projekcija, prema ocjeni banke, ostaju asimetrični, uz veću mogućnost da inflacija bude viša od projicirane. Kao razloge navodi upornu temeljnu inflaciju i odgođeni prenos ranijih cjenovnih pritisaka sa svjetskih tržišta na domaće cijene.
Temeljnu inflaciju za prvih devet mjeseci banka je krajem oktobra procijenila na 4,33 posto, a inflaciju u sektoru usluga na 4,59 posto. Obje su, kako je tada navela, na sličnom nivou kao prošle godine, što banka tumači kao znak upornih domaćih pritisaka na cijene.
Od vanjskih rizika banka izdvaja geopolitičku neizvjesnost, kretanje cijena energenata i hrane na međunarodnim tržištima te dinamiku oporavka glavnih trgovinskih partnera. Novi krug projekcija, za period od 2027. do 2029, planiran je za april, a naredna objava brzih procjena ekonomske aktivnosti i inflacije, koje banka objavljuje krajem svakog kvartala, za decembar.