Bivši ukrajinski diplomata u BiH i Hrvatskoj, Oleksandr Levchenko, za “Face.ba” analizira ključne pritiske na rusku ekonomiju, od rasta vojnih troškova i budžetskog deficita do inflacije, viših poreza, komunalnih tarifa i pada investicione aktivnosti.
U nastavku u cijelosti donosimo njegovu novu kolumnu.
Ruska ekonomija suočava se s rizikom dugotrajnog pada usljed visokih vojnih izdataka, smanjenja prihoda od izvoza, sankcionog pritiska i rastućeg budžetskog deficita. Prema nepovoljnom scenariju koji razmatra Centralna banka Ruske Federacije, ruski BDP mogao bi se smanjiti za 3–4% u 2027. godini i dodatnih 1,5–2,5% u 2028. godini. Pojedine procjene dopuštaju i dublji pad. To bi značilo mogući dvogodišnji period kontrakcije ekonomije, po trajanju uporediv s najdužim recesijama posljednjih decenija.
Među glavnim rizicima Centralna banka Ruske Federacije navodi pad cijene nafte na 25–35 dolara po barelu, pooštravanje sankcija i moguću globalnu finansijsku krizu razmjera one iz 2008. godine, uključujući potencijalnu krizu na tržištu kompanija povezanih s umjetnom inteligencijom. U takvom scenariju smanjenje prihoda od nafte i drugih izvoznih proizvoda moglo bi oslabiti rublju, smanjiti obim proizvodnje i primorati vladu da intenzivnije koristi državne rezerve. Poseban rizik predstavlja značajno smanjenje likvidnog dijela Fonda nacionalnog blagostanja.
U nepovoljnom scenariju inflacija bi mogla ubrzati na 11–13%, dok bi se ključna kamatna stopa Centralne banke Ruske Federacije mogla vratiti na 19–21%. To bi dodatno ograničilo kreditiranje, investicije i potrošačku tražnju. Među mogućim posljedicama su i smanjenje uvoza, pad privatne potrošnje i zadržavanje visokog budžetskog deficita. Daljnja dinamika zavisit će od cijena nafte, sankcionog režima, budžetske politike i odluka Centralne banke.
Budžetski deficit i rast vojnih izdataka
Istovremeno se pojačava pritisak na savezni budžet. Prema procjeni Sberbanke, deficit saveznog budžeta Ruske Federacije u 2026. godini mogao bi iznositi 7,3 biliona rubalja, u odnosu na prvobitno planiranih 3,8 biliona. U prvih osam mjeseci 2026. godine budžetski deficit već je dostigao 5,8 biliona rubalja.
Ruski mediji su 22. septembra 2026. godine objavili da je Vladimir Putin tokom sastanka posvećenog ekonomskim pitanjima iznio prognozu deficita saveznog budžeta za 2027. godinu u iznosu od 4,8 biliona rubalja. To je najveći planirani pokazatelj od 2022. godine. Istovremeno, iskustvo posljednjih godina pokazuje značajna odstupanja stvarnih rezultata od prvobitnih budžetskih planova.
Rast deficita direktno je povezan s obimom vojnih izdataka. Prema navedenim procjenama, oni su tokom ljeta povećani za približno 40% iznad planiranih 12,9 biliona rubalja, dok prihodi od nafte i gasa ne osiguravaju odgovarajući rast budžetskih prihoda. Deficit se pokriva državnim zaduživanjem i sredstvima Fonda nacionalnog blagostanja, čime se postepeno smanjuju raspoložive finansijske rezerve.
U 2026. godini dodatni faktor rizika predstavlja kombinacija visoke ključne kamatne stope, slabe investicione aktivnosti i nedostatka radne snage. Ruska ekonomija istovremeno pokazuje znakove pregrijavanja i suočava se sa sve većim rizicima strukturnog usporavanja. Ako vojni izdaci i dalje budu određivali budžetsku politiku, a prihodovna baza se ne bude širila, stvarni deficit mogao bi ponovo premašiti početne projekcije.
Inflacija i rast komunalnih tarifa
Dodatni pritisak na potrošačke cijene stvara povećanje tarifa za stambeno-komunalne usluge. Savjetnik predsjednika Centralne banke Ruske Federacije Kiril Tremasov naveo je da bi indeksacija tarifa, odgođena do oktobra, mogla dodatno povećati godišnju inflaciju i približiti je gornjoj granici aktuelne prognoze Centralne banke Ruske Federacije od 7%.
Od 1. oktobra tarife za stambeno-komunalne usluge u Rusiji povećavaju se drugi put tokom godine. Na kraju 2026. godine ukupno povećanje iznosit će oko 18%, što je znatno iznad prognozirane stope inflacije od 5,2%.
Najveći rast očekuje se u Stavropoljskom kraju — oko 22%. U Dagestanu će iznositi 19,7%, Tambovskoj oblasti 17,5%, Tjumenskoj oblasti 17,2%, Sjevernoj Osetiji 16,3%, a Republici Komi 15,3%. U Moskvi će tarife porasti za približno 15%, a u Sankt Peterburgu za 14,6%.
Trend bržeg rasta tarifa mogao bi se nastaviti i narednih godina. Prema prognozama ruskog Ministarstva ekonomskog razvoja, u periodu 2027–2029. ukupna inflacija mogla bi se stabilizovati na oko 4%, dok će tarife za komunalne usluge rasti znatno brže. Već 2027. godine cijena gasa za domaćinstva mogla bi porasti za 9,1%, tarife mrežnih kompanija za 15,3%, a električne energije za 8,6%. U 2028. godini predviđa se daljnji rast: gas za 7%, mrežne tarife za 11,2%, a električna energija za 9,1%.
Centralna banka Ruske Federacije također je prekinula ciklus ublažavanja monetarne politike i zadržala ključnu kamatnu stopu na nivou od 14%. Pri tome je regulator prvi put svoje odluke, između ostalog, povezao s posljedicama napada na rusku naftno-prerađivačku infrastrukturu. U osnovnoj srednjoročnoj prognozi Centralna banka Ruske Federacije predviđa nastavak rata u Ukrajini i postepeno smanjenje inflacije na 4% u 2027. godini, dok rizični scenario predviđa njeno ubrzanje na 11–13%.
Poresko opterećenje kao način finansiranja deficita
U uslovima rastućih budžetskih potreba, ruske vlasti treću godinu zaredom povećavaju poresko opterećenje građana i privrede. Cilj je povećati prihode saveznog budžeta i kompenzirati rast vojnih izdataka.
Prema procjeni stručnjaka njemačkog Instituta za međunarodnu i sigurnosnu politiku Janisa Klugea, samo u prvoj polovini 2026. godine ruski budžet je na vojsku i nabavku naoružanja potrošio 10,7 biliona rubalja — približno trećinu više nego u istom periodu prethodne godine. Vojne potrebe već čine 43,8% ukupnih budžetskih rashoda i 57,3% prikupljenih poreza. Do kraja godine izdaci za odbranu mogli bi doseći oko 9% BDP-a, što bi bio najviši nivo od sovjetskog perioda.
Predloženi paket izmjena Poreskog zakonika predviđa povećanje oporezivanja pasivnih prihoda građana, velikih izvoznika sirovina i online kupovina. Poreska stopa na kamate na depozite, dividende, transakcije vrijednosnim papirima i prodaju imovine mogla bi biti povećana sa 13–15% na 13–22%. To bi moglo obuhvatiti oko četiri miliona Rusa, uz izuzetak učesnika takozvane „SVO“.
Za proizvođače obojenih metala i đubriva predlaže se uvođenje poreza na ekstraprofit po stopi od 30%, dok bi za kompanije koje se bave eksploatacijom zlata stopa iznosila 20%. Za online kupovine iz inostranstva predlaže se uvođenje PDV-a od 22% bez prelaznog perioda, kao i carinske pristojbe od 100 rubalja za pošiljke vrijednosti do 200 eura.
Ruski ministar finansija Anton Siluanov tvrdi da bi ove mjere trebale doprinijeti stabilizaciji javnih finansija. Prema njegovoj procjeni, budžetski deficit u 2026. godini mogao bi iznositi oko 3% BDP-a, odnosno 6,9 biliona rubalja, u odnosu na prvobitno planiranih 1,6% BDP-a, odnosno 3,7 biliona rubalja.
Međutim, prethodne poreske reforme nisu uspjele kompenzirati rast budžetskih rashoda. U prvih osam mjeseci 2026. godine rashodi ruske vlade premašili su prihode za 5,8 biliona rubalja, dok je deficit bio približno jedan i po puta veći nego u istom periodu prethodne godine.
Za privatni sektor daljnje povećanje poreskog opterećenja stvara dodatne rizike. U uslovima slabe investicione aktivnosti, visokih kamatnih stopa i smanjenja profitabilnosti kompanija, dodatno povlačenje sredstava iz privrede može povećati rizik od stečajeva i ograničiti mogućnosti kompanija za investiranje.
Pad investicione aktivnosti
Poseban strukturni rizik predstavlja smanjenje investicija. Ruska vlada prognozira najduži pad investicione aktivnosti u posljednjoj deceniji. Ministarstvo ekonomskog razvoja Ruske Federacije revidiralo je prognozu naniže i očekuje smanjenje kapitalnih ulaganja najmanje tokom tri uzastopne godine. Prema tim procjenama, oporavak investicione aktivnosti moguć je tek od 2028. godine.
Ruska ekonomija se tako istovremeno suočava s nekoliko međusobno povezanih problema: visokim vojnim izdacima, rastom budžetskog deficita, ograničenim prihodima od izvoza, visokim kamatnim stopama, inflatornim pritiskom, povećanjem poreza i tarifa te smanjenjem investicija. Kratkoročno, država može dio tih neravnoteža kompenzirati zaduživanjem, korištenjem rezervi i povećanjem poreskih prihoda. Međutim, ukoliko se zadrži sadašnja struktura državnih rashoda i nepovoljni vanjskotrgovinski uslovi, prostor za takvu politiku postepeno će se sužavati.
Ključno pitanje za rusku ekonomiju u periodu 2027–2028. godine neće biti samo stopa rasta BDP-a, već i sposobnost države da istovremeno finansira vojne izdatke, održava socijalnu potrošnju i kompenzira pad investicione aktivnosti bez daljnjeg ubrzavanja inflacije i iscrpljivanja finansijskih rezervi.