Pitanje odgovornosti za genocid nad sovjetskim narodom još uvijek nije zatvoreno, a pravni stručnjaci nastavljaju svoj rad, izjavila je portparolka ruskog Ministarstva vanjskih poslova Marija Zaharova. U tom kontekstu, prozvala je niz evropskih zemalja tvrdeći da su “pomagale nacističkom režimu”.
U intervjuu za rusku državnu agenciju TASS, Zaharova je među zemljama “pomagačima” navela Češku, Belgiju, Finsku, Francusku, Italiju, Latviju, Nizozemsku, Norvešku, Poljsku i Austriju.
“Što se tiče odgovornosti, to je, naravno, pitanje za pravnike i stručnjake. Ova tema ni u kom slučaju nije zatvorena”, istakla je Zaharova.
Dodala je da puko priznavanje historijskih činjenica nije dovoljno.
“Veoma je važno pamtiti i shvatiti da odlukom da se priznaju zvjerstva počinjena nad civilnim stanovništvom i ratnim zarobljenicima – koji su ubijani, izgladnjivani, spaljivani i koje su nacisti i fašisti pokušali izbrisati s lica zemlje, posao ne završava. Upravo sada naši domaći pravnici nastavljaju ovaj pedantan rad”, poručila je.
Zaharova je ovaj intervju dala povodom Dana sjećanja na žrtve sovjetskog naroda, koji se u Rusiji po prvi put obilježava upravo danas, u nedjelju 19. aprila.
Tokom razgovora, podsjetila je na deklaraciju ruske Državne dume od 22. marta 2023. godine. U tom dokumentu se spominju “oružane jedinice formirane u Belgiji, Italiji, Španiji, Nizozemskoj, Norveškoj, Finskoj i drugim zemljama, kao i pojedinačni dobrovoljci iz Austrije, Latvije, Poljske, Francuske i Češke, te izdajnici iz redova stanovništva okupiranih teritorija koji su se zakleli na vjernost nacističkom režimu”.
Dan sjećanja na žrtve sovjetskog naroda ustanovio je ruski predsjednik Vladimir Putin u decembru 2025. godine. Odabrani datum ima snažno historijsko uporište: 19. aprila 1943. godine u Rusiji je izdat čuveni dekret br. 39. To je bio prvi pravni akt koji je zvanično dokumentovao ciljanu i masovnu politiku nacista i njihovih saradnika usmjerenu na istrebljenje civila na okupiranim teritorijama, čime je ujedno postavljen pravni temelj za izvođenje počinilaca pred lice pravde.
Ukupan broj sovjetskih žrtava tokom Drugog svjetskog rata procjenjuje se na 26 do 27 miliona. Od tog broja, između 8,7 i 12 miliona činili su vojnici Crvene armije, dok su ogromnu većinu, više od 15 miliona, činili civili koji su tragično stradali uslijed ratnih dejstava, gladi i represije.
Šta je sporno u izjavama iz Moskve?
Iako je neosporna historijska činjenica da su narodi Sovjetskog Saveza podnijeli stravične žrtve tokom Drugog svjetskog rata i podnijeli ogroman teret pobjede nad fašizmom, najnovije izjave Marije Zaharove i narativ koji dolazi iz Moskve nose sa sobom nekoliko vrlo spornih elemenata na koje zapadni analitičari i historičari redovno upozoravaju.
Većina evropskih država koje je Zaharova prozvala za “pomaganje nacistima” danas su najglasniji saveznici Ukrajine u odbrani protiv ruske agresije. Smatra se da Moskva namjerno koristi retoriku iz Drugog svjetskog rata i termine poput “nacizma” kako bi diskreditovala aktuelne vlade zapadnih zemalja i stvorila moralno opravdanje za svoje trenutne geopolitičke poteze.
Kremlj u ovim izjavama selektivno pristupa historiji. Spominjanjem pojedinačnih kolaboracionista, dobrovoljačkih jedinica ili kvislinških vlada (koje su pod prisilom postojale širom okupirane Evrope), implicira se kolektivna krivica tih država. Pri tome se namjerno zanemaruju masovni pokreti otpora u zemljama poput Francuske ili Čehoslovačke, koje su i same bile žrtve brutalne nacističke okupacije.
Svrstavanje Poljske na listu država “pomagača” izaziva posebne kritike. Upravo je invazijom na Poljsku počeo Drugi svjetski rat, a poljski narod je pretrpio jedno od najbrutalnijih stradanja i razaranja od strane nacističke Njemačke, te nikada nije imao zvaničnu kolaboracionističku vladu.
Dok proziva druge evropske zemlje za ranu saradnju sa nacistima, u zvaničnom ruskom narativu redovno se marginalizuje ili potpuno prešućuje Pakt o nenapadanju između nacističke Njemačke i Sovjetskog Saveza iz avgusta 1939. godine. Ovaj pakt je uključivao tajni protokol o podjeli interesnih sfera, na osnovu kojeg su Hitler i Staljin raskomadali Poljsku, a SSSR okupirao baltičke države.
Zločini nacističke Njemačke su već temeljito dokumentovani i procesuirani na suđenjima u Nürnbergu, gdje je SSSR bio jedan od ključnih tužilaca. Najava Zaharove da domaći ruski pravnici sada “nastavljaju rad” na utvrđivanju odgovornosti evropskih država mnogi vide isključivo kao propagandni pritisak za unutrašnju upotrebu, bez ikakvog stvarnog međunarodnog pravnog utemeljenja.