Bivši ukrajinski diplomata u BiH i Hrvatskoj, Oleksandr Levchenko, za “Face.ba” piše o aktuelnoj situaciji u Ukrajini i svijetu.
U nastavku donosimo njegovu kolumnu u cijelosti.
Produbljivanje ekonomske zavisnosti Rusije od Kine postalo je jedna od ključnih posljedica širokog sankcijskog pritiska Zapada. Bez podrške NR Kine, ruska ekonomija bi pretrpjela znatno ozbiljnije gubitke usljed dvadeset paketa sankcija Evropske unije. Peking je faktički nadoknadio značajan dio evropskog izvoza čije je snabdijevanje Ruske Federacije bilo ograničeno ili zabranjeno. Moskva je svjesna kritične važnosti trgovinsko-ekonomskih odnosa s Kinom i njenog rastućeg značaja u globalnoj politici i ekonomiji. Upravo zbog toga Vladimir Putin intenzivirao je kontakte s kineskim rukovodstvom, nastojeći minimizirati rizike mogućih kinesko-američkih dogovora koji bi mogli biti suprotni interesima Ruske Federacije. Kineska strana je, sa svoje strane, iskoristila posjetu ruskog predsjednika kao potvrdu vlastitog statusa jednog od ključnih geopolitičkih centara donošenja odluka.
Prema rezultatima iz 2025. godine, trgovinska razmjena između Ruske Federacije i NR Kine iznosila je približno 228 milijardi američkih dolara, što je nešto manje od rekordnog nivoa iz 2024. godine od 245 milijardi dolara. Ruski izvoz u Kinu procjenjivao se na oko 125 milijardi dolara, dok je kineski izvoz u Rusiju iznosio oko 103 milijarde dolara. Osnovu ruskog izvoza čine nafta, prirodni gas, ugalj, metali, drvna građa i poljoprivredne sirovine. S druge strane, Kina Rusiji isporučuje automobile, elektroniku, industrijsku opremu, kućanske aparate i širok spektar potrošačke robe. Nakon 2022. godine zavisnost Rusije od kineskog tržišta značajno je porasla: Kina je postala glavni trgovinski partner Ruske Federacije, a njen udio u ruskoj vanjskoj trgovini premašio je trideset posto. Istovremeno, udio Rusije u ukupnoj vanjskotrgovinskoj razmjeni NR Kine iznosi svega oko četiri posto, što ukazuje na očiglednu asimetriju bilateralnih odnosa.
Dodatnu potvrdu neravnoteže u rusko-kineskim odnosima predstavljale su izjave potpredsjednika Vlade Ruske Federacije Jurija Trutnjeva, koji je faktički priznao pretvaranje Rusije u sirovinski dodatak kineske ekonomije. Tokom obilaska izložbe Kinesko-ruskog EXPO-a, održanog od 17. do 21. maja 2026. godine u Harbinu, zvaničnik je javno konstatovao tehnološko zaostajanje ruske industrije za kineskom. Prema njegovim riječima, ruska strana uspjela je predstaviti uglavnom proizvode pčelarstva i morskog ribolova, dok je Kina demonstrirala dostignuća u oblasti vještačke inteligencije, bespilotnih tehnologija i industrijske robotizacije. Naknadni pokušaji ruskog zvaničnika da ublaži negativan utisak općim izjavama o postojanju savremenih ruskih dostignuća nisu bili praćeni nijednim konkretnim primjerima, što je dodatno pojačalo utisak o sirovinskom karakteru ruskog prisustva na međunarodnim tržištima.
Kinesko-ruski EXPO, koji se održava pod sloganom „Povjerenje. Saradnja. Uzajamna korist“, pozicionira se kao najveća sveobuhvatna izložbena platforma bilateralne ekonomske saradnje. Tokom njegovog postojanja u događajima je učestvovalo više od 7200 kompanija, dok je broj poslovnih posjetilaca premašio milion ljudi. Posebnu ulogu u okviru ovog modela saradnje ima ruski Daleki istok – pogranični makroregion čiji ekonomski razvoj sve više zavisi od kineskih investicija, tehnologija i logistike.
Radi stvaranja maksimalno povoljnih uvjeta za poslovanje kineskih kompanija u Rusiji uveden je novi pravni režim – Međunarodna teritorija ubrzanog razvoja (MTUR). Paralelno se aktivno razvija pogranična infrastruktura. Među prioritetnim pravcima saradnje određeni su i energetika, poljoprivredni sektor, transportne veze i turizam.
Javno emotivno priznanje Jurija Trutnjeva da je bio „pomalo razočaran“ tehnološkom dominacijom Kine postalo je faktički dokaz neuspjeha dugogodišnje ruske politike supstitucije uvoza. Situacija u kojoj Rusija na međunarodnoj izložbenoj platformi uglavnom demonstrira sirovinske proizvode, dok Kina predstavlja visokotehnološka rješenja, jasno ilustruje strukturno zaostajanje Ruske Federacije za NR Kinom. Investicije u pograničnu infrastrukturu i logističke koridore sve više služe ne modernizaciji ruskog Dalekog istoka, već osiguravanju efikasnog izvoza ruskih sirovina na kinesko tržište.
Faktički, Moskva prilagođava unutrašnju ekonomsku politiku potrebama kineskog kapitala. Deklarisani planovi za stvaranje zajedničkih proizvodnji u oblasti bespilotnih sistema, energetske opreme ili tehnike za spasilačke službe ostaju ograničeni zbog kritične zavisnosti Ruske Federacije od kineskih komponenti i tehnologija. U takvim uslovima svaka „lokalizovana proizvodnja“ rizikuje da se pretvori samo u sklapanje kineskih komponenti na teritoriji Rusije.
Istovremeno, Kina paralelno jača svoje pozicije i u Centralnoj Aziji, postepeno potiskujući Rusiju iz tradicionalnih sfera ekonomskog uticaja. Konkretno, predsjednik Tadžikistana Emomali Rahmon održao je sastanak s rukovodiocima kineskih kompanija, nakon čega je potpisano više od pedeset dokumenata o saradnji ukupne vrijednosti veće od 8 milijardi američkih dolara. Kina je već postala ključni ekonomski partner Tadžikistana, a obim kineskih investicija u tadžikistansku ekonomiju približio se iznosu od 6 milijardi dolara, od čega oko tri i po milijardi čine direktne investicije.
Rukovodstvo Tadžikistana demonstrira težnju ka diverzifikaciji vanjskoekonomskih veza i smanjenju zavisnosti od Rusije u uvjetima njene ekonomske nestabilnosti i sankcijskog pritiska. Posebnu pažnju Dušanbe posvećuje saradnji s NR Kinom u oblastima industrije, energetike, transporta, digitalizacije, vještačke inteligencije i „zelene“ ekonomije. Na taj način Kina ne samo da učvršćuje poziciju glavnog ekonomskog partnera Rusije, već aktivno oblikuje vlastitu dominantnu ekonomsku arhitekturu na čitavom postsovjetskom prostoru.