Bivši ukrajinski diplomata u BiH i Hrvatskoj, Oleksandr Levchenko, za “Face.ba” piše o tome kako Azerbejdžan kroz nova partnerstva i alternativne energetske, transportne i sigurnosne veze jača vlastitu regionalnu ulogu, dok tradicionalni ruski utjecaj postepeno slabi.
U nastavku u cijelosti donosimo njegovu novu kolumnu.
Azerbejdžan uspješno razvija bilateralne veze s brojnim važnim državama svijeta, istovremeno smanjujući utjecaj Rusije na regiju Južnog Kavkaza i šire.
Baku i Taškent formiraju energetsku osovinu saradnje kao alternativu Rusiji
Azerbejdžan i Uzbekistan dosljedno proširuju ekonomsku, energetsku i investicijsku saradnju, stvarajući nove direktne veze između Južnog Kavkaza i Centralne Azije te smanjujući zavisnost od tradicionalnih ruskih ekonomskih, transportnih i energetskih kanala. Tokom IV Međuregionalnog foruma „Azerbejdžan—Uzbekistan“ u Taškentu, ministar ekonomije Azerbejdžana Mikail Džabarov izjavio je da državna naftna kompanija SOCAR ulazi na maloprodajno tržište Uzbekistana. Istovremeno će azerbejdžanska kompanija „AzerGold“, zajedno s uzbekistanskim partnerima, provoditi geološka istraživanja i učestvovati u eksploataciji zlata. Širenje saradnje obuhvata strateški važne sektore i doprinosi formiranju novog sistema ekonomske međuzavisnosti između dvije države. Uključivanje azerbejdžanskih kompanija u energetske i rudarske projekte u Uzbekistanu stvara dodatne kanale saradnje između Centralne Azije i Južnog Kavkaza, jačajući ulogu Bakua i Taškenta u oblikovanju diversifikovanog regionalnog ekonomskog i energetskog sistema.
Baku se oslanja na turske odbrambene tehnologije
Istovremeno, Azerbejdžan produbljuje vojno-tehničku saradnju s Turskom, postepeno jačajući vlastite odbrambene kapacitete i smanjujući zavisnost od ruskih vojnih tehnologija.
U Bakuu je održan sastanak ministra odbrane Azerbejdžana Zakira Hasanova s delegacijom koju je predvodio predsjednik Upravnog odbora turske kompanije „Baykar“, Selčuk Bajraktar. Strane su razgovarale o perspektivama razvoja zajedničke proizvodnje, posebno bespilotnih letjelica i sredstava za elektronsko ratovanje, te utvrdile daljnje pravce vojno-tehničke saradnje. Zakir Hasanov naglasio je potrebu za daljnjim jačanjem zajedničkog proizvodnog potencijala kroz primjenu naprednih tehnologija i inovacija. Selčuk Bajraktar je, sa svoje strane, istakao da uzajamne posjete doprinose produbljivanju azerbejdžansko-turskog vojnog i vojno-tehničkog partnerstva.
Za Baku ova saradnja nema samo vojno-tehničku već i stratešku dimenziju. U uslovima transformacije sigurnosnog sistema na Južnom Kavkazu i postepenog slabljenja monopolskog utjecaja Rusije, Azerbejdžan proširuje krug svojih vanjskih partnera i jača vlastitu stratešku autonomiju. Turska pri tome djeluje ne samo kao dobavljač savremenih odbrambenih tehnologija već i kao ključni strateški partner sposoban uravnotežiti ruski utjecaj u regiji.
SAD jačaju ekonomsko prisustvo na Južnom Kavkazu
Istovremeno, Washington intenzivira svoje ekonomsko prisustvo na Južnom Kavkazu, oslanjajući se na razvoj Transkaspijskog trgovinskog puta — Srednjeg koridora. Državni sekretar SAD-a Marco Rubio objavio je saopćenje povodom deklaracije koju su prije godinu dana potpisali SAD, Azerbejdžan i Armenija, a koja predviđa pokretanje Transkaspijskog fonda za poduzetništvo. Njegov cilj je podsticanje investicija privatnog sektora duž Srednjeg koridora, koji povezuje Centralnu Aziju, Južni Kavkaz i evropska tržišta. Rubio je također izrazio nadu u daljnji napredak u postizanju trajnog mira na Južnom Kavkazu.
Intenziviranje američkog angažmana ukazuje na nastojanje Washingtona da ojača svoje ekonomske i političke pozicije u regiji, istovremeno doprinoseći razvoju transportnih ruta koje predstavljaju alternativu ruskim pravcima. Razvoj Srednjeg koridora ima strateški značaj jer stvara dodatne mogućnosti za transport robe između Centralne Azije, Južnog Kavkaza i Evrope, zaobilazeći teritoriju Rusije. Dugoročno, to može ojačati transportnu i ekonomsku samostalnost država regije te smanjiti njihovu zavisnost od ruske infrastrukture.
Jerevan i Baku oblikuju novi model ekonomskih odnosa
Paralelno s tim, Jerevan i Baku počinju oblikovati novi ekonomski model bilateralnih odnosa bez posredovanja Moskve. Premijer Armenije Nikol Pašinjan izjavio je da postoji agenda za uzajamnu trgovinu robom između Armenije i Azerbejdžana. Razvoj trgovinskih veza između dvije zemlje odvija se u kontekstu šire transformacije regionalnog sistema odnosa i jačanja orijentacije Jerevana prema razvoju veza sa zapadnim partnerima.
Istovremeno, produbljivanje ekonomske saradnje između Armenije i Azerbejdžana ima neposrednu političku dimenziju. Potencijalno proširenje izvoza Armenije u Azerbejdžan predstavlja signal postepenog prelaska s konfrontacijskog modela na pragmatičnu ekonomsku saradnju. Ukoliko se ovaj proces nastavi razvijati, mogao bi postati jedan od praktičnih instrumenata za učvršćivanje mira između dvije zemlje i doprinijeti formiranju nove regionalne arhitekture sigurnosti i ekonomske saradnje. Istovremeno, normalizacija odnosa između Jerevana i Bakua objektivno smanjuje potrebu za ulogom Moskve kao tradicionalnog posrednika i arbitra na Južnom Kavkazu.
Washington jača strateške veze s Bakuom
Važan element ove transformacije jeste i jačanje odnosa Azerbejdžana sa Sjedinjenim Američkim Državama. Američki State Department obavijestio je Kongres o nastavku izuzeća Azerbejdžana od ograničenja predviđenih članom 907 Zakona o podršci slobodi, usvojenog 1992. godine. Član 907 ograničava pružanje američke pomoći Azerbejdžanu, ali je Kongres 2001. godine dao predsjedniku SAD-a ovlaštenje da suspenduje primjenu tih ograničenja. Od tada američki predsjednici svake godine produžavaju važenje odgovarajućeg izuzeća.
Produženje ovog mehanizma ima značaj ne samo za bilateralne odnose između Washingtona i Bakua. Ono također odražava dublje promjene u geopolitičkoj konfiguraciji Južnog Kavkaza. Jačanje američkog prisustva, razvoj transportnih i energetskih ruta koje predstavljaju alternativu Rusiji, produbljivanje azerbejdžansko-turskog vojno-tehničkog partnerstva te uspostavljanje novih ekonomskih veza između Armenije i Azerbejdžana postepeno mijenjaju ravnotežu utjecaja u regiji.
U cjelini, ovi procesi ukazuju na formiranje novog sistema interakcije na Južnom Kavkazu i u širem susjednom prostoru, u kojem sve značajniju ulogu imaju Baku, Ankara, Washington i Taškent. Za Rusiju to znači postepeno smanjivanje mogućnosti da ekonomsku, energetsku, transportnu i sigurnosnu zavisnost koristi kao instrument regionalnog utjecaja.
Azerbejdžan jača ulogu strateškog partnera Izraela i poveznice s Centralnom Azijom
Azerbejdžan kontinuirano jača status pouzdanog partnera Izraela, istovremeno stvarajući dodatne mogućnosti za njegov pristup tržištima Centralne Azije i doprinoseći daljnjem slabljenju ruskih pozicija u regiji. Baku već ima razvijene bilateralne odnose s Izraelom, a istovremeno održava aktivne političke, ekonomske i transportne veze s državama Centralne Azije. To stvara pretpostavke za pretvaranje Azerbejdžana u važnu poveznicu između Izraela i centralnoazijske regije.
Općenito, smanjenje ruskog utjecaja u Centralnoj Aziji i na Južnom Kavkazu postaje jedan od ključnih faktora transformacije regionalnog sistema odnosa. Države regije sve aktivnije diverzifikuju svoje ekonomske, političke i sigurnosne veze, razvijajući saradnju s Kinom, SAD-om, Turskom, EU-om, Izraelom i drugim vanjskim partnerima.
Zemlje Centralne Azije uglavnom primjenjuju pragmatičan pristup razvoju odnosa s Izraelom, prvenstveno se fokusirajući na trgovinsko-ekonomsku, energetsku, tehnološku i sigurnosnu saradnju. U tom kontekstu Azerbejdžan ima poseban značaj zahvaljujući kombinaciji dva faktora: razvijenog strateškog partnerstva s Izraelom i široko razgranatih kontakata s državama Centralne Azije.
Kazahstan i Azerbejdžan imaju važnu ulogu u osiguravanju izraelskog uvoza nafte. Istovremeno, strateški značaj Bakua daleko nadilazi energetsku sferu. Azerbejdžan može imati ulogu tranzitnog i diplomatskog posrednika između Izraela i centralnoazijskih država, posebno kroz multilateralne formate saradnje i razvoj Srednjeg koridora.
Geografski položaj Azerbejdžana, njegova transportna infrastruktura i pristup Kaspijskom moru povećavaju njegov značaj za realizaciju ekonomskih i logističkih projekata koji povezuju Centralnu Aziju s Evropom i drugim vanjskim tržištima. Dugoročno, to može doprinijeti širenju izraelskog ekonomskog i tehnološkog prisustva u regiji.
Na taj način promjena regionalne ravnoteže stvara međusobno komplementarne mogućnosti za Izrael i Azerbejdžan: Izrael dobija dodatni kanal za širenje ekonomskog, tehnološkog i političkog prisustva u Centralnoj Aziji, dok Baku jača vlastitu ulogu regionalnog transportnog, energetskog i diplomatskog čvorišta.
Njemačka i Azerbejdžan: od energetskog partnerstva do nove industrijske i logističke saradnje
Paralelno s tim, Azerbejdžan jača strateško partnerstvo s Njemačkom, koje postepeno izlazi iz okvira tradicionalne energetske saradnje. Prema riječima direktora analitičkog centra CASPIA Orhana Jolčujeva, razvoj bilateralnih odnosa odražava širi evropski kurs smanjenja zavisnosti od Rusije, diversifikacije izvora energije i stvaranja alternativnih transportnih i logističkih ruta.
U Azerbejdžanu posluje više od 250 njemačkih kompanija čije aktivnosti, između ostalog, obuhvataju mašinogradnju, transport, obnovljivu energiju i visokotehnološku proizvodnju. To ukazuje na postepeni prelazak s pretežno energetskog formata saradnje na šire industrijsko partnerstvo.
U 2025. godini bilateralna trgovinska razmjena dostigla je oko 1,7 milijardi eura, pri čemu je značajan dio činila njemačka izvozna komponenta, posebno industrijska oprema, mašine i transportni sistemi. Istovremeno, ključni pokazatelj razvoja odnosa postaje ne toliko povećanje obima trgovine koliko produbljivanje industrijske saradnje.
Njemački biznis mogao bi imati sve značajniju ulogu u obnovi i razvoju industrijskih zona Azerbejdžana, prije svega u mašinogradnji, transportu, obnovljivoj energiji i visokotehnološkoj proizvodnji. Poseban značaj ima Srednji koridor, koji povezuje Kinu i Centralnu Aziju s evropskim tržištima preko Kaspijskog mora, Azerbejdžana, Gruzije i Turske.
Nakon početka ruske sveobuhvatne invazije na Ukrajinu, ova ruta dobila je strateški značaj kao alternativa ruskim tranzitnim pravcima. Kao rezultat toga, Azerbejdžan se pretvara u važno logističko čvorište evropske strategije diversifikacije lanaca snabdijevanja.
Prema procjeni Orhana Jolčujeva, ekonomski potencijal Srednjeg koridora prvenstveno proizlazi iz mogućnosti transporta robe visoke dodane vrijednosti. Proširenje luke u Bakuu i razvoj Slobodne ekonomske zone Alat stvaraju dodatne uslove za privlačenje investicija i povećanje tranzitnih tokova.
Energetika pritom ostaje temelj azerbejdžansko-njemačkog partnerstva. Početkom 2026. godine Azerbejdžan je započeo direktne isporuke gasa Njemačkoj i Austriji, jačajući svoju ulogu alternativnog dobavljača u kontekstu postepenog smanjenja evropske zavisnosti od ruskih energenata. Dugoročno, Azerbejdžan bi također mogao imati važnu ulogu u tranzitu kazahstanske nafte i turkmenistanskog gasa prema evropskim tržištima, što bi dodatno ojačalo njegov značaj za evropsku energetsku sigurnost.
Rat Rusije protiv Ukrajine postao je jedan od ključnih faktora ubrzavanja ove transformacije. Smanjenje ruskog utjecaja na Južnom Kavkazu poklopilo se s nastojanjem evropskih država da diversifikuju izvore energije, transportne rute i lance snabdijevanja.
U tom kontekstu, Azerbejdžan postepeno dobija novi strateški status — ne samo kao dobavljač ugljikovodika već i kao važan element arhitekture ekonomske i transportne povezanosti koja se formira između Evrope, Kavkaza i Centralne Azije.
Šire posmatrano, to znači jačanje višesmjernog regionalnog sistema u kojem Azerbejdžan nastoji učvrstiti svoju ulogu jednog od ključnih čvorišta interakcije između Evrope i Centralne Azije, dok Izrael, Njemačka i drugi vanjski partneri dobijaju nove mogućnosti za ekonomsko, energetsko i tehnološko prisustvo u regiji.